نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

الهندباء

al-hindibā’
42 نسخه ثبت‌شده از قرن 6 تا 13 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/71106
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #71106
تاریخ و سده تألیف: نامشخص
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 34، ص 813 تا 815
زبان و قالب: عربی
رده‌های موضوعی: طب
عناوین دیگر و هم‌تراز:
رسالة فی الهندباء (r.-un fī-l hindbā’) هندباء غیر مغسولة (hindbā’ ġayr-i maġsūla) کاسنی (kāsnī) خواص کاسنی (xavass-e kāsnī)

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

از شیخ رئیس پرسیدند که چرا پیامبر دستور داده که کاسنی را نشسته به کار برند و دانشمندان هم چنین گفته‌اند؟ او کاغذ برداشت و بی‌درنگ این نامه را نوشت و در آغاز آن گفت که پیامبر فرمود کاسنی را نشسته به کار برید که باران بهشت بر آن باریده است. سپس این گفته را روشن ساخت و در پایان نوشت که با این سخنانم درستی گفته‌های پزشکان و گفتار پیامبر که بیشتر آن مثل و رمز است آشکار گردید. شیخ در اینجا هم آن‌چنان‌که در اثبات النبوه و معراج‌نامه درباره سخنان پیامبر گفته است درباره این خبر نبوی اندیشید و پیداست که او روش تأویل باطنی گرفته است. شیخ می‌گوید گروهی از دانشمندان می‌گویند که شیره کاسنی نشسته و نپخته را باید به کار برد و دسته‌ای می‌گویند که باید آنرا شست و پخت و شیره آنرا پاکیزه ساخت و خورد. او با آوردن اصلی از علم طبیعی سخن خود را استوار می‌دارد و گفتار پیامبر را درست نشان می‌دهد و از دیسقویدوس یاد می‌کند. (دانش‌پژوه)
آغاز اثر
« بسمله هذه رسالة الهند باللشیخ الرئیس ابی علی الحسین بن عبدالله بن سینا رحمه الله سئل عنه ان یملی کلا ما فی علة امر النبی علیه السلام الصلوة و باستعمال الهندبا غیر مغسول فاخذ الدرج و کتب ارتجالا روی عن رسول الله صلی الله علیه و سلم انه امر بتناول الهند با غیر مغسول »
انجام اثر
« صواب ما قاله المهرة من الاطباء المذکورین و بان معنی الکلام النبوی الخارج کثیر منه مخرج الامثال المضروبه و به و الرموز الواقعه و بالله التوفیق تمت الرساله »
سوابق و چاپ‌های اثر
در قسطنطنیه توسط سهیل انور به چاپ رسیده است.
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
الذریعة 150/8 فهرست نسخه‌های مصنفات ابن سینا ص 254

متن فنخا (فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا))

● الهندباء = رسالة فی الهندباء = هندباء غیر مغسولة = کاسنی = خواص کاسنی / طب / عربی al-hindibā’ = r.-un fī-l hindbā’ = hindbā’ ġayr-i maġsūla = kāsnī = xavass-e kāsnī ابن سینا، حسین بن عبدالله، 370؟ - 428 قمری ebn-e sīnā, hoseyn ebn-e ‘abd-ol-lāh (981 - 1038) از شیخ رئیس پرسیدند که چرا پیامبر دستور داده که کاسنی را نشسته به کار برند و دانشمندان هم چنین گفته‌اند؟ او کاغذ برداشت و بی‌درنگ این نامه را نوشت و در آغاز آن گفت که پیامبر فرمود کاسنی را نشسته به کار برید که باران بهشت بر آن باریده است. سپس این گفته را روشن ساخت و در پایان نوشت که با این سخنانم درستی گفته‌های پزشکان و گفتار پیامبر که بیشتر آن مثل و رمز است آشکار گردید. شیخ در اینجا هم آن‌چنان‌که در اثبات النبوه و معراج‌نامه درباره سخنان پیامبر گفته است درباره این خبر نبوی اندیشید و پیداست که او روش تأویل باطنی گرفته است. شیخ می‌گوید گروهی از دانشمندان می‌گویند که شیره کاسنی نشسته و نپخته را باید به کار برد و دسته‌ای می‌گویند که باید آنرا شست و پخت و شیره آنرا پاکیزه ساخت و خورد. او با آوردن اصلی از علم طبیعی سخن خود را استوار می‌دارد و گفتار پیامبر را درست نشان می‌دهد و از دیسقویدوس یاد می‌کند. (دانش‌پژوه) آغاز: بسمله هذه رسالة الهند باللشیخ الرئیس ابی علی الحسین بن عبدالله بن سینا رحمه الله سئل عنه ان یملی کلا ما فی علة امر النبی علیه السلام الصلوة و باستعمال الهندبا غیر مغسول فاخذ الدرج و کتب ارتجالا روی عن رسول الله صلی الله علیه و سلم انه امر بتناول الهند با غیر مغسول انجام: صواب ما قاله المهرة من الاطباء المذکورین و بان معنی الکلام النبوی الخارج کثیر منه مخرج الامثال المضروبه و به و الرموز الواقعه و بالله التوفیق تمت الرساله چاپ: در قسطنطنیه توسط سهیل انور به چاپ رسیده است. [الذریعة 150/8؛ فهرست نسخه‌های مصنفات ابن سینا ص 254]

نسخه‌های خطی این اثر

42 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
1
دانشگاه
تهران
230/6ـ ف بی‌کاتب با تاریخ 506ق نسخ 4 شناسنامه ←
2
رضوی
مشهد
50900 بی‌کاتب قرن 7 نسخ 6 شناسنامه ←
3
مجلس
تهران
6885/2 قطروی، ابوالفضل بن ابی العلاء 5 رمضان 692ق نسخ 3 شناسنامه ←
4
ملک
تهران
4218/8 بی‌کاتب 846ق نستعلیق - شناسنامه ←
5
دانشگاه
تهران
227/14-ف عبدالرحمن بن علی بن موید ربیع الاول و الثانی 888ق - - شناسنامه ←
6
مجلس
تهران
3456/2 بی‌کاتب قرن 10 - 8 شناسنامه ←
7
رضوی
مشهد
16766/13 محمد بن کمال الدین حسین یک‌شنبه 21 صفر 944ق نستعلیق 7 شناسنامه ←
8
دانشگاه
تهران
1149/31 بی‌کاتب با تاریخ 962ق تعلیق 3 شناسنامه ←
9
مجلس
تهران
352/7-طباطبائی حموی، سالک الدین 999ق نستعلیق 3 شناسنامه ←
10
مجلس
تهران
3860/4 بی‌کاتب قرن 11 نسخ 7 شناسنامه ←
11
مجلس
تهران
38/12 بی‌کاتب قرن 10و 11 نسخ 5 شناسنامه ←
12
دانشگاه
تهران
1079/27 بی‌کاتب قرن 11 نستعلیق 6 شناسنامه ←
13
رضوی
مشهد
10108 بی‌کاتب قرن 11 نستعلیق، شکسته 187 شناسنامه ←
14
دائرة المعارف
تهران
1976/13-عکسی بی‌کاتب قرن 11 نستعلیق 5 شناسنامه ←
15
حقوق
تهران
62/14- ب بی‌کاتب قرن 11 - 4 شناسنامه ←
16
مجلس
تهران
6201/3 بی‌کاتب 1006ق نسخ 8 شناسنامه ←
17
مجلس
تهران
360/12 طبیب حموی، محمد بن مؤید جمعه 8جمادی الاول 1008ق نستعلیق - شناسنامه ←
18
مجلس
تهران
4547/6 بی‌کاتب با تاریخ 1021ق نستعلیق 3 شناسنامه ←
19
دانشگاه
تهران
2794/6-ف نامشخص - - - شناسنامه ←
20
الهیات
مشهد
18878/2 انصاری استرآبادی، عبدالکریم بن عزالدین محمد 9 ربیع الاول 1024ق نستعلیق 10 شناسنامه ←
21
ملک
تهران
4452/1 بی‌کاتب با تاریخ 1043ق - 4 شناسنامه ←
22
مرعشی
قم
12657/15 طبیب، محمد قاسم بن غلامعلی 1053ق نستعلیق 3 شناسنامه ←
23
دانشگاه
تهران
1074/11 بی‌کاتب 1061ق نستعلیق 5 شناسنامه ←
24
دانشگاه
تهران
1046/35 مازندرانی، رجب علی بن جواد دهه یکم رجب 1071ق نستعلیق 2 شناسنامه ←
25
سپهسالار
تهران
2911/72 بی‌کاتب 1092ق - 2 شناسنامه ←
26
رضوی
مشهد
35953 محمد زمان بن احمد لاهیجانی قرن 12 نستعلیق 4 شناسنامه ←
27
ملی
تهران
1882/4 بی‌کاتب قرن 12 نستعلیق 2 شناسنامه ←
28
ملی
تهران
9/4 محمد نصیر 1106ق - 10 شناسنامه ←
29
علوم پزشکی
تهران
286/7 بی‌کاتب 1117ق نستعلیق 1 شناسنامه ←
30
رضوی
مشهد
31665 بی‌کاتب قرن 13 نستعلیق، نسخ 4 شناسنامه ←