نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

الهندباء

al-hindibā’
42 نسخه ثبت‌شده از قرن 6 تا 13 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/71106
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #71106
تاریخ و سده تألیف: نامشخص
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 34، ص 813 تا 815
زبان و قالب: عربی
رده‌های موضوعی: طب
عناوین دیگر و هم‌تراز:
رسالة فی الهندباء (r.-un fī-l hindbā’) هندباء غیر مغسولة (hindbā’ ġayr-i maġsūla) کاسنی (kāsnī) خواص کاسنی (xavass-e kāsnī)

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

از شیخ رئیس پرسیدند که چرا پیامبر دستور داده که کاسنی را نشسته به کار برند و دانشمندان هم چنین گفته‌اند؟ او کاغذ برداشت و بی‌درنگ این نامه را نوشت و در آغاز آن گفت که پیامبر فرمود کاسنی را نشسته به کار برید که باران بهشت بر آن باریده است. سپس این گفته را روشن ساخت و در پایان نوشت که با این سخنانم درستی گفته‌های پزشکان و گفتار پیامبر که بیشتر آن مثل و رمز است آشکار گردید. شیخ در اینجا هم آن‌چنان‌که در اثبات النبوه و معراج‌نامه درباره سخنان پیامبر گفته است درباره این خبر نبوی اندیشید و پیداست که او روش تأویل باطنی گرفته است. شیخ می‌گوید گروهی از دانشمندان می‌گویند که شیره کاسنی نشسته و نپخته را باید به کار برد و دسته‌ای می‌گویند که باید آنرا شست و پخت و شیره آنرا پاکیزه ساخت و خورد. او با آوردن اصلی از علم طبیعی سخن خود را استوار می‌دارد و گفتار پیامبر را درست نشان می‌دهد و از دیسقویدوس یاد می‌کند. (دانش‌پژوه)
آغاز اثر
« بسمله هذه رسالة الهند باللشیخ الرئیس ابی علی الحسین بن عبدالله بن سینا رحمه الله سئل عنه ان یملی کلا ما فی علة امر النبی علیه السلام الصلوة و باستعمال الهندبا غیر مغسول فاخذ الدرج و کتب ارتجالا روی عن رسول الله صلی الله علیه و سلم انه امر بتناول الهند با غیر مغسول »
انجام اثر
« صواب ما قاله المهرة من الاطباء المذکورین و بان معنی الکلام النبوی الخارج کثیر منه مخرج الامثال المضروبه و به و الرموز الواقعه و بالله التوفیق تمت الرساله »
سوابق و چاپ‌های اثر
در قسطنطنیه توسط سهیل انور به چاپ رسیده است.
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
الذریعة 150/8 فهرست نسخه‌های مصنفات ابن سینا ص 254

متن فنخا (فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا))

● الهندباء = رسالة فی الهندباء = هندباء غیر مغسولة = کاسنی = خواص کاسنی / طب / عربی al-hindibā’ = r.-un fī-l hindbā’ = hindbā’ ġayr-i maġsūla = kāsnī = xavass-e kāsnī ابن سینا، حسین بن عبدالله، 370؟ - 428 قمری ebn-e sīnā, hoseyn ebn-e ‘abd-ol-lāh (981 - 1038) از شیخ رئیس پرسیدند که چرا پیامبر دستور داده که کاسنی را نشسته به کار برند و دانشمندان هم چنین گفته‌اند؟ او کاغذ برداشت و بی‌درنگ این نامه را نوشت و در آغاز آن گفت که پیامبر فرمود کاسنی را نشسته به کار برید که باران بهشت بر آن باریده است. سپس این گفته را روشن ساخت و در پایان نوشت که با این سخنانم درستی گفته‌های پزشکان و گفتار پیامبر که بیشتر آن مثل و رمز است آشکار گردید. شیخ در اینجا هم آن‌چنان‌که در اثبات النبوه و معراج‌نامه درباره سخنان پیامبر گفته است درباره این خبر نبوی اندیشید و پیداست که او روش تأویل باطنی گرفته است. شیخ می‌گوید گروهی از دانشمندان می‌گویند که شیره کاسنی نشسته و نپخته را باید به کار برد و دسته‌ای می‌گویند که باید آنرا شست و پخت و شیره آنرا پاکیزه ساخت و خورد. او با آوردن اصلی از علم طبیعی سخن خود را استوار می‌دارد و گفتار پیامبر را درست نشان می‌دهد و از دیسقویدوس یاد می‌کند. (دانش‌پژوه) آغاز: بسمله هذه رسالة الهند باللشیخ الرئیس ابی علی الحسین بن عبدالله بن سینا رحمه الله سئل عنه ان یملی کلا ما فی علة امر النبی علیه السلام الصلوة و باستعمال الهندبا غیر مغسول فاخذ الدرج و کتب ارتجالا روی عن رسول الله صلی الله علیه و سلم انه امر بتناول الهند با غیر مغسول انجام: صواب ما قاله المهرة من الاطباء المذکورین و بان معنی الکلام النبوی الخارج کثیر منه مخرج الامثال المضروبه و به و الرموز الواقعه و بالله التوفیق تمت الرساله چاپ: در قسطنطنیه توسط سهیل انور به چاپ رسیده است. [الذریعة 150/8؛ فهرست نسخه‌های مصنفات ابن سینا ص 254]

نسخه‌های خطی این اثر

42 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
1
جامع کبیر
یزد
166/2 نامشخص - - - شناسنامه ←
2
وزیری
یزد
2700/2 بی‌کاتب بی‌تاریخ نستعلیق 5 شناسنامه ←
3
سپهسالار
تهران
4506/4 بی‌کاتب بی‌تاریخ - 4 شناسنامه ←
4
مجلس
تهران
1570 بی‌کاتب بی‌تاریخ - - شناسنامه ←
5
دانشگاه
تهران
6004-عکس بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 7 شناسنامه ←
6
مجلس
تهران
1538 بی‌کاتب بی‌تاریخ - - شناسنامه ←
7
دانشگاه
تهران
2827-ف بی‌کاتب بی‌تاریخ - - شناسنامه ←
8
ملک
تهران
4573/6 بی‌کاتب بی‌تاریخ - 2 شناسنامه ←
9
شیخ علی حیدر
مشهد
587/2 احمد بن محمد زمان لاهیجانی با تاریخ 1298ق نستعلیق 4 شناسنامه ←
10
دائرة المعارف
تهران
448/13-عکسی نامشخص - - - شناسنامه ←
11
گوهرشاد
مشهد
1038/3 بی‌کاتب جمادی الاول1284ق نسخ 4 شناسنامه ←
12
دانشگاه
تهران
861/15 بی‌کاتب سه‌شنبه 16 محرم1284ق نسخ 3 شناسنامه ←
13
رضوی
مشهد
31665 بی‌کاتب قرن 13 نستعلیق، نسخ 4 شناسنامه ←
14
علوم پزشکی
تهران
286/7 بی‌کاتب 1117ق نستعلیق 1 شناسنامه ←
15
ملی
تهران
9/4 محمد نصیر 1106ق - 10 شناسنامه ←
16
ملی
تهران
1882/4 بی‌کاتب قرن 12 نستعلیق 2 شناسنامه ←
17
رضوی
مشهد
35953 محمد زمان بن احمد لاهیجانی قرن 12 نستعلیق 4 شناسنامه ←
18
سپهسالار
تهران
2911/72 بی‌کاتب 1092ق - 2 شناسنامه ←
19
دانشگاه
تهران
1046/35 مازندرانی، رجب علی بن جواد دهه یکم رجب 1071ق نستعلیق 2 شناسنامه ←
20
دانشگاه
تهران
1074/11 بی‌کاتب 1061ق نستعلیق 5 شناسنامه ←
21
مرعشی
قم
12657/15 طبیب، محمد قاسم بن غلامعلی 1053ق نستعلیق 3 شناسنامه ←
22
ملک
تهران
4452/1 بی‌کاتب با تاریخ 1043ق - 4 شناسنامه ←
23
الهیات
مشهد
18878/2 انصاری استرآبادی، عبدالکریم بن عزالدین محمد 9 ربیع الاول 1024ق نستعلیق 10 شناسنامه ←
24
دانشگاه
تهران
2794/6-ف نامشخص - - - شناسنامه ←
25
مجلس
تهران
4547/6 بی‌کاتب با تاریخ 1021ق نستعلیق 3 شناسنامه ←
26
مجلس
تهران
360/12 طبیب حموی، محمد بن مؤید جمعه 8جمادی الاول 1008ق نستعلیق - شناسنامه ←
27
مجلس
تهران
6201/3 بی‌کاتب 1006ق نسخ 8 شناسنامه ←
28
حقوق
تهران
62/14- ب بی‌کاتب قرن 11 - 4 شناسنامه ←
29
دائرة المعارف
تهران
1976/13-عکسی بی‌کاتب قرن 11 نستعلیق 5 شناسنامه ←
30
رضوی
مشهد
10108 بی‌کاتب قرن 11 نستعلیق، شکسته 187 شناسنامه ←