نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

شرح نصاب الصبیان

š.-e nesāb-os-sebyān
69 نسخه ثبت‌شده از قرن 10 تا 14 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/41800
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #41800
تاریخ و سده تألیف: نامشخص
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 20، ص 859 تا 864
زبان و قالب: عربی به فارسی (translation)
رده‌های موضوعی: لغت
اثر مرتبط / وابسته به: نصاب الصبیان؛ ابونصر فراهی، مسعود بن ابی بکر (- 640)

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

پدر شارح، بندهایی بر «نصاب الصبیان» فراهی افزوده بود، چون شرح آنها مجزا مناسب نبود، این شرح را بر اصل کتاب و الحاقی پدرش نگاشت تا شامل تصحیح لغات سابقه و لاحقه باشد. شارح برای هر یک از لغات و واژگان توضیح و معنی آورده و در مجموع مشتمل بر چهل و سه قطعه است. «القطعة الاول فی بحر متقارب» شروع آن است و آخرین آن «القطعة الاخر فی بحر الخفیف المسدس المجنون المقطوع» می‌باشد.
آغاز اثر
« بسمله حمد و ثنای نامحدود و شکر و سپاس نامعدود حضرت علیم معبود و کریم واجب الوجود را که نصاب صبیان انسان را تاج علم الاسماء بر سر نهاده ... »
انجام اثر
« علیقه بفتح عین مهمله و کسر لام و قاف توبره که بر ستور کنند و اشتری که بفرستند تا خار بیارند جمع علایق فعیل بمعنی مفعول از باب علم یعنی درآویختن. الحمدلله اکرم علی بالاتمام »
سوابق و چاپ‌های اثر
مشار فارسی، ج3، صص3256-3257؛ لکهنو، 1275ق؛ هند، سنگی، 1881/1298م، وزیری، 112ص؛ دارالخلافه طهران، سنگی، 1266، جیبی؛ ایران، سنگی، 1275، جیبی، 149ص؛ ایران، سنگی، 1314، جیبی، 303ص (صص1-303)؛ طهران، سنگی، 1314، جیبی، 309ص؛ ایران، تهران، کتابخانه علمیه اسلامیه، 1352ق، سنگی، وزیری، 35+1ص، به سعی و اهتمام و درخواست آقا حاجی سید احمد و سید محمود فرزندان آقا سید محمد علی تاجر کتابفروش شیرازی؛ ایران، تهران، گراورسازی بصیر الصنایع، 1368ق، با تصحیح و مقابله کاظم کاشفی خراسانی، سنگی، وزیری بزرگ، 32ص، به درخواست حاج سید محمود کتابچی (مدیر کتابفروشی علمیه اسلامیه)، (در هامش و بین سطور).
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
دنا 1125/6-1127 (61 نسخه) نسخه‌های منزوی 1994/3 الذریعة 131/13 و 106/14 مستدرکات أعیان الشیعة 250/3

متن فنخا (فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا))

● شرح نصاب الصبیان / لغت / عربی به فارسی š.-e nesāb-os-sebyān دشت بیاضی، محمد کریم بن فصیح الدین، ق10 قمری dašt bayāzī, mohammad karīm ebn-e fasīh-od-dīn (- 16c) وابسته به: نصاب الصبیان؛ ابونصر فراهی، مسعود بن ابی بکر (- 640) پدر شارح، بندهایی بر «نصاب الصبیان» فراهی افزوده بود، چون شرح آنها مجزا مناسب نبود، این شرح را بر اصل کتاب و الحاقی پدرش نگاشت تا شامل تصحیح لغات سابقه و لاحقه باشد. شارح برای هر یک از لغات و واژگان توضیح و معنی آورده و در مجموع مشتمل بر چهل و سه قطعه است. «القطعة الاول فی بحر متقارب» شروع آن است و آخرین آن «القطعة الاخر فی بحر الخفیف المسدس المجنون المقطوع» می‌باشد. آغاز: بسمله حمد و ثنای نامحدود و شکر و سپاس نامعدود حضرت علیم معبود و کریم واجب الوجود را که نصاب صبیان انسان را تاج علم الاسماء بر سر نهاده ... انجام: علیقه بفتح عین مهمله و کسر لام و قاف توبره که بر ستور کنند و اشتری که بفرستند تا خار بیارند جمع علایق فعیل بمعنی مفعول از باب علم یعنی درآویختن. الحمدلله اکرم علی بالاتمام چاپ: مشار فارسی، ج3، صص3256-3257؛ لکهنو، 1275ق؛ هند، سنگی، 1881/1298م، وزیری، 112ص؛ دارالخلافه طهران، سنگی، 1266، جیبی؛ ایران، سنگی، 1275، جیبی، 149ص؛ ایران، سنگی، 1314، جیبی، 303ص (صص1-303)؛ طهران، سنگی، 1314، جیبی، 309ص؛ ایران، تهران، کتابخانه علمیه اسلامیه، 1352ق، سنگی، وزیری، 35+1ص، به سعی و اهتمام و درخواست آقا حاجی سید احمد و سید محمود فرزندان آقا سید محمد علی تاجر کتابفروش شیرازی؛ ایران، تهران، گراورسازی بصیر الصنایع، 1368ق، با تصحیح و مقابله کاظم کاشفی خراسانی، سنگی، وزیری بزرگ، 32ص، به درخواست حاج سید محمود کتابچی (مدیر کتابفروشی علمیه اسلامیه)، (در هامش و بین سطور). [دنا 1125/6-1127 (61 نسخه)؛ نسخه‌های منزوی 1994/3؛ الذریعة 131/13 و 106/14؛ مستدرکات أعیان الشیعة 250/3]

نسخه‌های خطی این اثر

69 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
31
رضوی
مشهد
36318 بی‌کاتب چهارشنبه 26 رمضان 1220ق نسخ 122 شناسنامه ←
32
حسینی قهستانی
قائن
30 بی‌کاتب 1220ق نستعلیق 68 شناسنامه ←
33
گلپایگانی
قم
2542-13/222 محمد یوسف اوحدی بن علی اکبر امینی حسینی برای ابوالحسن محمد تقی کازونی 26 ربیع الاول 1218ق نستعلیق، شکسته 108 شناسنامه ←
34
مرعشی
قم
15761/2 بی‌کاتب 1206ق شکسته نستعلیق 98 شناسنامه ←
35
رضوی
مشهد
27051 بی‌کاتب قرن 13 نستعلیق - شناسنامه ←
36
عبدالعظیم
تهران
632/1 بی‌کاتب قرن 13 نستعلیق 8 شناسنامه ←
37
مجلس
تهران
135 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 87 شناسنامه ←
38
معصومیه
قم
585 بی‌کاتب قرن 13 نستعلیق 103 شناسنامه ←
39
مرکز احیاء
قم
242 عبدالحمید بن ملا محمد تقی قرن 13 نستعلیق 171 شناسنامه ←
40
گلپایگانی
قم
5942/2-30/12 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 18 شناسنامه ←
41
گلپایگانی
قم
2969-15/209 بی‌کاتب قرن 13 نستعلیق، شکسته، نسخ 46 شناسنامه ←
42
گلپایگانی
قم
2043/2-11/143 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 84 شناسنامه ←
43
دارالحدیث
قم
242 بی‌کاتب قرن 13 نستعلیق 45 شناسنامه ←
44
ادبیات
اصفهان
17 نامشخص - - - شناسنامه ←
45
مرعشی
قم
14892/2 بی‌کاتب حدود قرن 13 نسخ 61 شناسنامه ←
46
دانشگاه
اصفهان
21/1 نامشخص - - - شناسنامه ←
47
دانشگاه
اصفهان
128 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 176 شناسنامه ←
48
علامه طباطبائی
شیراز
625 بی‌کاتب قرن 13 نسخ - شناسنامه ←
49
مجلس
تهران
14316 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 166 شناسنامه ←
50
مجلس
تهران
15680 بی‌کاتب 3 جمادی الاول 1130ق نستعلیق 100 شناسنامه ←
51
طبسی
قم
479 بی‌کاتب شوال 1115ق نسخ 116 شناسنامه ←
52
دائرة المعارف
تهران
414 محمد نصیر ابن محمد نصیر 1114ق نستعلیق 167 شناسنامه ←
53
گوهرشاد
مشهد
498/3 بی‌کاتب 1110ق نستعلیق - شناسنامه ←
54
گلپایگانی
قم
2/185-365 بی‌کاتب رمضان 1109ق نستعلیق 91 شناسنامه ←
55
دائرة المعارف
تهران
374 رحیم بن اسدالله کرمانی 17 شوال 1103ق نسخ 92 شناسنامه ←
56
رضوی
مشهد
27734 بی‌کاتب قرن 12 نستعلیق 26 شناسنامه ←
57
رضوی
مشهد
27698 بی‌کاتب قرن 12 نستعلیق 71 شناسنامه ←
58
مرعشی
قم
12019 بی‌کاتب قرن 12 نستعلیق، نسخ 102 شناسنامه ←
59
علامه طباطبائی
شیراز
624 بی‌کاتب قرن 12 نسخ - شناسنامه ←
60
مؤسسه آیة الله بروجردی
قم
303/1 بی‌کاتب سه شنبه 3 جمادی الثانی 1083ق - 82 شناسنامه ←