نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

شرح نصاب الصبیان

š.-e nesāb-os-sebyān
69 نسخه ثبت‌شده از قرن 10 تا 14 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/41800
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #41800
تاریخ و سده تألیف: نامشخص
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 20، ص 859 تا 864
زبان و قالب: عربی به فارسی (translation)
رده‌های موضوعی: لغت
اثر مرتبط / وابسته به: نصاب الصبیان؛ ابونصر فراهی، مسعود بن ابی بکر (- 640)

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

پدر شارح، بندهایی بر «نصاب الصبیان» فراهی افزوده بود، چون شرح آنها مجزا مناسب نبود، این شرح را بر اصل کتاب و الحاقی پدرش نگاشت تا شامل تصحیح لغات سابقه و لاحقه باشد. شارح برای هر یک از لغات و واژگان توضیح و معنی آورده و در مجموع مشتمل بر چهل و سه قطعه است. «القطعة الاول فی بحر متقارب» شروع آن است و آخرین آن «القطعة الاخر فی بحر الخفیف المسدس المجنون المقطوع» می‌باشد.
آغاز اثر
« بسمله حمد و ثنای نامحدود و شکر و سپاس نامعدود حضرت علیم معبود و کریم واجب الوجود را که نصاب صبیان انسان را تاج علم الاسماء بر سر نهاده ... »
انجام اثر
« علیقه بفتح عین مهمله و کسر لام و قاف توبره که بر ستور کنند و اشتری که بفرستند تا خار بیارند جمع علایق فعیل بمعنی مفعول از باب علم یعنی درآویختن. الحمدلله اکرم علی بالاتمام »
سوابق و چاپ‌های اثر
مشار فارسی، ج3، صص3256-3257؛ لکهنو، 1275ق؛ هند، سنگی، 1881/1298م، وزیری، 112ص؛ دارالخلافه طهران، سنگی، 1266، جیبی؛ ایران، سنگی، 1275، جیبی، 149ص؛ ایران، سنگی، 1314، جیبی، 303ص (صص1-303)؛ طهران، سنگی، 1314، جیبی، 309ص؛ ایران، تهران، کتابخانه علمیه اسلامیه، 1352ق، سنگی، وزیری، 35+1ص، به سعی و اهتمام و درخواست آقا حاجی سید احمد و سید محمود فرزندان آقا سید محمد علی تاجر کتابفروش شیرازی؛ ایران، تهران، گراورسازی بصیر الصنایع، 1368ق، با تصحیح و مقابله کاظم کاشفی خراسانی، سنگی، وزیری بزرگ، 32ص، به درخواست حاج سید محمود کتابچی (مدیر کتابفروشی علمیه اسلامیه)، (در هامش و بین سطور).
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
دنا 1125/6-1127 (61 نسخه) نسخه‌های منزوی 1994/3 الذریعة 131/13 و 106/14 مستدرکات أعیان الشیعة 250/3

متن فنخا (فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا))

● شرح نصاب الصبیان / لغت / عربی به فارسی š.-e nesāb-os-sebyān دشت بیاضی، محمد کریم بن فصیح الدین، ق10 قمری dašt bayāzī, mohammad karīm ebn-e fasīh-od-dīn (- 16c) وابسته به: نصاب الصبیان؛ ابونصر فراهی، مسعود بن ابی بکر (- 640) پدر شارح، بندهایی بر «نصاب الصبیان» فراهی افزوده بود، چون شرح آنها مجزا مناسب نبود، این شرح را بر اصل کتاب و الحاقی پدرش نگاشت تا شامل تصحیح لغات سابقه و لاحقه باشد. شارح برای هر یک از لغات و واژگان توضیح و معنی آورده و در مجموع مشتمل بر چهل و سه قطعه است. «القطعة الاول فی بحر متقارب» شروع آن است و آخرین آن «القطعة الاخر فی بحر الخفیف المسدس المجنون المقطوع» می‌باشد. آغاز: بسمله حمد و ثنای نامحدود و شکر و سپاس نامعدود حضرت علیم معبود و کریم واجب الوجود را که نصاب صبیان انسان را تاج علم الاسماء بر سر نهاده ... انجام: علیقه بفتح عین مهمله و کسر لام و قاف توبره که بر ستور کنند و اشتری که بفرستند تا خار بیارند جمع علایق فعیل بمعنی مفعول از باب علم یعنی درآویختن. الحمدلله اکرم علی بالاتمام چاپ: مشار فارسی، ج3، صص3256-3257؛ لکهنو، 1275ق؛ هند، سنگی، 1881/1298م، وزیری، 112ص؛ دارالخلافه طهران، سنگی، 1266، جیبی؛ ایران، سنگی، 1275، جیبی، 149ص؛ ایران، سنگی، 1314، جیبی، 303ص (صص1-303)؛ طهران، سنگی، 1314، جیبی، 309ص؛ ایران، تهران، کتابخانه علمیه اسلامیه، 1352ق، سنگی، وزیری، 35+1ص، به سعی و اهتمام و درخواست آقا حاجی سید احمد و سید محمود فرزندان آقا سید محمد علی تاجر کتابفروش شیرازی؛ ایران، تهران، گراورسازی بصیر الصنایع، 1368ق، با تصحیح و مقابله کاظم کاشفی خراسانی، سنگی، وزیری بزرگ، 32ص، به درخواست حاج سید محمود کتابچی (مدیر کتابفروشی علمیه اسلامیه)، (در هامش و بین سطور). [دنا 1125/6-1127 (61 نسخه)؛ نسخه‌های منزوی 1994/3؛ الذریعة 131/13 و 106/14؛ مستدرکات أعیان الشیعة 250/3]

نسخه‌های خطی این اثر

69 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
1
رضوی
مشهد
16680 بی‌کاتب بی‌تاریخ نستعلیق، نسخ - شناسنامه ←
2
وزیری
یزد
2643 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 57 شناسنامه ←
3
معصومیه
قم
151 بی‌کاتب بی‌تاریخ نستعلیق 77 شناسنامه ←
4
مدرسه ولیعصر تبریز
تبریز
24/5 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 6 شناسنامه ←
5
مسجد اعظم
قم
644 بی‌کاتب بی‌تاریخ نستعلیق 95 شناسنامه ←
6
طبسی
قم
670/2 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 157 شناسنامه ←
7
مجلس
تهران
17893 ض بی‌کاتب بی‌تاریخ - - شناسنامه ←
8
نوربخش
تهران
274 بی‌کاتب بی‌تاریخ نستعلیق 330 شناسنامه ←
9
رضوی
مشهد
ض13212 بی‌کاتب 1372ق نستعلیق - شناسنامه ←
10
گوهرشاد
مشهد
988 میرزا عبدالکریم بن حاجی میرزا عبدالحسین خان بن آمیرزا علی رضا مستوفی جمعه 3 ذیحجه 1332ق، حسب فرمایش پدرش که با او هم این نسخه را مقابله کرده و کاتب گوید که از حیث صحت و نوشتن بهتر از نسخه‌های چاپی است نستعلیق 188 شناسنامه ←
11
مرعشی
قم
5001 ابوطالب بن محمد حسنی حسینی اصفهانی پنج‌شنبه 18 ذیقعده 1324ق نستعلیق 76 شناسنامه ←
12
رضوی
مشهد
7265 آقا علی جمادی الثانی 1311ق نستعلیق 96 شناسنامه ←
13
مجلس
تهران
7859 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 132 شناسنامه ←
14
حوزه علمیه
آشتیان
53بخش یکم میرزا آقا فرزند میرزا حسن 21 جمادی الاول 1287ق نستعلیق، شکسته 115 شناسنامه ←
15
مدیر شانه چی
مشهد
23 بی‌کاتب 1272ق نستعلیق - شناسنامه ←
16
دانشگاه
تهران
5579 بی‌کاتب شنبه 25 شوال 1267ق نسخ 48 شناسنامه ←
17
گلپایگانی
قم
4552-23/72 جواد بن اسماعیل حسینی تفرشی جمادی الثانی 1266ق نستعلیق، نسخ 107 شناسنامه ←
18
ملک
تهران
1817/1 محمد علی درگزینی با تاریخ 1264ق نستعلیق - شناسنامه ←
19
مرعشی
قم
3121 محمد علی حسینی تفریشی قمی ذیقعده 1261ق نستعلیق 82 شناسنامه ←
20
مرکز مطالعات
قم
536/1 عبدالله بن ملا سلیمان خانقاهی الاصل 13 صفر 1261ق نسخ 95 شناسنامه ←
21
امام صادق
چالوس
322 بی‌کاتب جمادی الثانی 1260ق نستعلیق 85 شناسنامه ←
22
مجلس
تهران
118/10 بی‌کاتب 23 رمضان 1259ق نستعلیق 209 شناسنامه ←
23
حوزه علمیه
آشتیان
34 بخش یکم محمد باقر ابن کربلائی حسین آشتیانی قمی ربیع الثانی 1259ق نستعلیق 99 شناسنامه ←
24
دانشگاه
تهران
5085/2 بهرام بن محمد تقی خانا پنج‌شنبه 14 ربیع الثانی 1255ق نسخ 109 شناسنامه ←
25
رضوی
مشهد
36646 محمد جعفر سه‌شنبه 11 جمادی الثانی 1250ق، مهر: «فخر الاطباء 1278» (بیضی) نستعلیق 155 شناسنامه ←
26
شیخ علی حیدر
مشهد
1039/1 محمد جعفر بن محمد حسین سه‌شنبه 11 جمادی الثانی 1250ق - 155 شناسنامه ←
27
ملک
تهران
4809/4 محمد حسین بن محمد جعفر شیرازی 14 جمادی الاول 1248ق نستعلیق، نسخ 31 شناسنامه ←
28
دانش‌سرای عالی-کتابخانه میرزا عبدالعظیم خان قریب گرکانی
تهران
99 بی‌کاتب صفر 1245ق نستعلیق - شناسنامه ←
29
گلپایگانی
قم
2650/5-14/100 بی‌کاتب 1 رمضان 1239ق نستعلیق، شکسته، نسخ 32 شناسنامه ←
30
گوهرشاد
مشهد
1455/2 بی‌کاتب رجب 1227ق نسخ - شناسنامه ←