شرح الکافية

● شرح الکافية = شرح رضی / نحو / عربی š.-ul-kāfīya = š.-u raḍī رضی الدین استرآبادی، محمد بن حسن، - 686؟ قمری razī-yod-dīn-e estarābādī, moḥammad ebn-e ḥasan (- 1288) وابسته به: الکافیة فی النحو = المقدمة الکافیة فی النحو = کافیة ذوی الادب فی علم کلام العرب؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (570-646) تاریخ تألیف: شوال 686ق؛ محل تألیف: مدینه منوره از میان شروح متعددی که بر کتاب مختصر و بسیار مشهور کافیه در نحو از تألیفات امام جمال الدین ابوعمر و عثمان بن عمر معروف به ابن حاجب نوشته شده، شرحی که بیش از همه مطبوع و از حیث جامعیت و تحقیق و حسن تعلیل عدیم المثل و عدیم النظیر افتاده شرح امام فاضل علامه نجم الائمه رضی الدین محمد بن حسن استرابادی از کبار ائمه نحو و از فحول مشاهیر و معارف علمای شیعه است که چنان‌که خود در آخر کتاب تصریح کرده. بنای کتاب چنان‌که شارح علامه به طور فحوی قرار داده بر دو مجلد است که پس از بحث درباره معربات در مجلد اول و مبنیات در مجلد اخیر بلافاصله به شرح احکام هاء سکت و حرف تذکر و سین کسکسه و حرف انکار در ذیل آن پرداخته است. این شرح به‌واسطه اعتبار و اهمیت بخصوصی که داشته از همان زمان تألیف دائماً مورد توجه و مراجعه فضلا و علمای نحو و ادب بوده، به همین جهت علامه سید شریف جرجانی بر آن حواشی و تعلیقات نوشته و امام عبدالقادر بغدادی (1030-1093ق) نیز در شرح شواهد آن کتاب نفیس و مفصل و مبسوط خزانة الادب را تألیف کرده است. (غلامعلی عرفانیان) وی سه شرح بر کافیه نگاشته است: شرح کبیر که آن را «بسیط» گویند، متوسط که «وافیه» خوانده می‌شود و معمول و متداول هم همین شرح «صغیر» می‌باشد. آغاز: الحمدلله الذی جلت آلاءوه عن ان تحاط بعال و تعالت کبریاءه عن ان تشتمل بحل تأیمت فی موامی معرفته سابلة الافهام انجام: و لایلی هذه الزیادة هاء السکت بخلاف زیادة الانکار لان هذه انما نراد اذا لم یقصد الوقف و الله اعلم بالصواب و الیه المرجع و المآب و الصلوة علی رسوله و آله و متابعیه اجمعین. چاپ: مشار عربی، ص560؛ دو جلد استانبول 1275ق. و 1310ق؛ 1292ق در یک جلد؛ دو جزء در یک جلد در ایران 1268 ق و 1271ق؛ لکهنو 1280ق؛ قازان 1885م و 1896م؛ دارالسلطنه تبریز، سنگی، 1298ق، رحلی، 327+1ص؛ تهران، بی ناشر، 1275ق؛ دارالسلطنه تبریز، سنگی، 1274، رحلی، 327+1صص [اعلام زرکلی 317/6؛ کشف الظنون 1370/2 و ج 249: 2؛ معجم المطبوعات -941؛ الذریعة 30/14 ش 1597؛ کشف الحجب 348؛ دنا 989/6-993 (146 نسخه)؛ الاوقاف العامة موصل 253/2]