شرح حدیث الحقیقة

● شرح حدیث الحقیقة = کمیلیه / شرح حدیث / فارسی š.-e hadīs-ol-haqīqa = komaylīyya داعی شیرازی، نظام الدین محمود، 810 - 870 قمری dā'ī šīrāzī, nezām-od-dīn mahmūd (1408 - 1466) مؤلف ابتدا رساله‌ای دقیق و فنی در شرح حدیث حقیقت که امیر المؤمنین (ع) به کمیل بن زیاد نخعی فرموده بود نوشته بود ولی بزرگی از وی خواست که آن را به صورتی که مردم عادی نیز فهم کنند شرح کند، پس وی این رساله را نگاشت. این رساله در برخی فهرست‌ها به محمد دهدار (1016ق) منسوب شده است و با انتساب به او در میراث حدیث شیعه به چاپ رسیده است. فهرستواره منزوی (768/7) آن را به قطع از داعی شیرازی دانسته و انتساب آن را به دهدار صحیح نمی‌داند. در آن سخنی از خواجه عبدالله انصاری و شعرهایی از شیخ عراقی در لمعات و سعدی و حافظ و شیخ اوحدی و سید نعمة الله و سید قاسم انوار و مولانا محمد شیرین آورده شده و از خود او که دارد: «داعی گوید». آغاز: بسمله حمد بیحد و ثنای بیعد حضرت احد قدیم و خداوند کریم ... نوبتی داعی مسکین قدم قلم در ساحت اشارت امام الموحدین امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب ... روان کرده بود که در جواب کمیل بن زیاد فرموده و بزرگی فصیح گفت که مغلق نوشته اگر چنان فصیح بنویسی که عامه فهم کنند فائده آن عام تر. فرمان مشتمل شد و در بیان واضح شروع نمود و از الله تعالی توفیق اتمام خواست انه ولی الاجابة و الانعام. کمیل بن زیاد که یکی از ملازمان حضرت امیر بود روزی از آن حضرت سؤال کرد که ما الحقیقة؟ ... انجام: اطف السراج فقد طلع. چراغ باز کش که صبح طالع شد یعنی سخن در پایه حقیقت بیان بپایان رسید و قصه از بیان و گفتار بعیان و دیدار انجامید. شمع بنشان که آفتاب برآمد ×× رخ معشوق از نقاب برآمد؛ بیت: زهی نادان که آن خورشید تابان ×× بنور شمع جوید در بیابان؛ بیت: روشن تر از این نمیتوان گفت ×× پیدا تر از این نمیتوان گفت؛ قطعه: آنچنان مست است عاشق کز شراب آمد بهوش ×× آنچنان فاش است شاهد کز خودش آمد حجاب / هیچ می‌هرگز نخواهد کرد زین می‌مست تر ×× هیچ شاهد فاش تر زین برنیندازد نقاب. [نسخه‌های منزوی 1331/2؛ الذریعة 140/18؛ فهرستگان حدیث 253/4؛ فهرستواره منزوی 769/7]