شناسنامه کتابشناختی اثر
شرح التوحيد للصدوق
š.-ut tawḥīd li-ṣ ṣadūq
پیوند کوتاه:
/w/38565
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #38565
پدیدآور / مؤلف:
قاضی سعید قمی، محمد سعید بن محمد مفید
تاریخ و سده تألیف:
1099 هـ.ق
مأخذ فهرستنویسی:
فنخا، ج 19، ص 325
تا 332
زبان و قالب:
عربی
عناوین دیگر و همتراز:
شرح توحيد الصدوق
(š.-u tawḥīd-iṣ ṣadūq)
شرح كتاب التوحيد
(š.-u k.-it tawḥīd)
اثر مرتبط / وابسته به:
التوحيد = توحيد صدوق = التوحيد و نفی التشبيه و الجبر؛ شیخ صدوق، محمد بن علی (311-381)
معرفی و مشخصات کتابشناختی اثر (در مأخذ فنخا)
شرحی است مبسوط، فلسفی، عرفانی و تحقیقی بر توحید شیخ صدوق که در چهار جزء تنظیم و هر جزء مشتمل بر چند «باب» به شرح ذیل میباشد: 1. از ابتدای کتاب تا انتهای «اسرار الامر بالمعروف و النهى عن المنكر»؛ 2. از باب سوم «فی معنی الواحد و التوحيد و الموحد» تا باب بیست و پنجم در معنی كريمه «و نفخت فيه من روحی»؛ 3. از باب «نفی المكان و الزمان و السكون» تا باب «فی أنه عزوجل لايعرف الابه»؛ به علت عدم دسترسی به جزء4 از وضع آن بیخبریم. نویسنده میگوید کتاب توحید شیخ صدوق ابوجعفر محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی را چون خواندم و بر بعضی از اسرار آن آگهی یافتم بر آن شدم که به شرح آن پردازم و احادیث آن را توضیح دهم تا همگان را بهره دهد پس به شرح توحید صدوق میپردازم. مؤلف در این شرح بحثهای رجالی نیز مطرح کرده و اقوال عارفان همچون ابن عربی و قونوی را آورده است. سند احادیث را حذف و متن را با عناوین «الشرح» گزارش کرده است.
آغاز اثر
« جلد 1: بسمله. سبحانک و حنانیک یا سبوح یا قدوس ... و بعد فهذا علق مضنون الا عن عبادالله ... هذا اصول اصول الدين ... اسداه ... محمد بن محمد مفید المدعو بسعيد الشريف القمى اوقات مطالعة كتاب التوحيد لشيخنا صدوق. »
سوابق و چاپهای اثر
تهران، مؤسسه چاپ و نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تصحیح دکتر نجفقلی حبیبی، 3 جلد، 1415 – 1419ق، 877 + 919+ 711 ص، به ضمیمه تعلیقات ملا علی نوری بر این شرح
مآخذ و منابع کتابشناسی اثر
الذريعة 153/13 و 479/4 و 482
متن فنخا (فهرستگان نسخههای خطی ایران (فنخا))
● شرح التوحيد للصدوق = شرح توحيد الصدوق = شرح كتاب التوحيد / کلام و اعتقادات، شرح حدیث / عربی
š.-ut tawḥīd li-ṣ ṣadūq = š.-u tawḥīd-iṣ ṣadūq = š.-u k.-it tawḥīd
قاضی سعید قمی، محمد سعید بن محمد مفید، 1049 - 1103 ؟ قمری
qāzī sa‘īd-e qomī, mohammad sa‘īd ebn-e mohammad mofīd (1640 - 1692)
وابسته به: التوحيد = توحيد صدوق = التوحيد و نفی التشبيه و الجبر؛ شیخ صدوق، محمد بن علی (311-381)
تاریخ تألیف: چهارشنبه 5 محرم 1099ق
شرحی است مبسوط، فلسفی، عرفانی و تحقیقی بر توحید شیخ صدوق که در چهار جزء تنظیم و هر جزء مشتمل بر چند «باب» به شرح ذیل میباشد: 1. از ابتدای کتاب تا انتهای «اسرار الامر بالمعروف و النهى عن المنكر»؛ 2. از باب سوم «فی معنی الواحد و التوحيد و الموحد» تا باب بیست و پنجم در معنی كريمه «و نفخت فيه من روحی»؛ 3. از باب «نفی المكان و الزمان و السكون» تا باب «فی أنه عزوجل لايعرف الابه»؛ به علت عدم دسترسی به جزء4 از وضع آن بیخبریم. نویسنده میگوید کتاب توحید شیخ صدوق ابوجعفر محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی را چون خواندم و بر بعضی از اسرار آن آگهی یافتم بر آن شدم که به شرح آن پردازم و احادیث آن را توضیح دهم تا همگان را بهره دهد پس به شرح توحید صدوق میپردازم. مؤلف در این شرح بحثهای رجالی نیز مطرح کرده و اقوال عارفان همچون ابن عربی و قونوی را آورده است. سند احادیث را حذف و متن را با عناوین «الشرح» گزارش کرده است.
آغاز: جلد 1: بسمله. سبحانک و حنانیک یا سبوح یا قدوس ... و بعد فهذا علق مضنون الا عن عبادالله ... هذا اصول اصول الدين ... اسداه ... محمد بن محمد مفید المدعو بسعيد الشريف القمى اوقات مطالعة كتاب التوحيد لشيخنا صدوق.
جلد 2: الحمد لله على عباده الذين اصطفى خصوصا محمد المصطفى و آله الاصفياء ...
چاپ: تهران، مؤسسه چاپ و نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تصحیح دکتر نجفقلی حبیبی، 3 جلد، 1415 – 1419ق، 877 + 919+ 711 ص، به ضمیمه تعلیقات ملا علی نوری بر این شرح
[الذريعة 153/13 و 479/4 و 482]
نسخههای خطی این اثر
87 نسخه| ردیف | کتابخانه و مرکز نگهداری | شماره نسخه | کاتب | تاریخ کتابت | نوع خط | برگ | مشاهده |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 61 |
مؤسسه آیة الله بروجردی
قم
|
85 | مهدی بن علی نقی تبریزی | اوایل قرن 14 | نستعلیق، نسخ | 195 | شناسنامه ← |
| 62 |
رضوی
مشهد
|
22579 | محمود بن عبدالعظیم موسوی خوانساری | پنجشنبه 28 شعبان 1300ق | نستعلیق | 140 | شناسنامه ← |
| 63 |
ملک
تهران
|
1508 | بیکاتب | قرن 13 و 14 | نسخ | 138 | شناسنامه ← |
| 64 |
الهیات
تهران
|
624/2 | بیکاتب | قرن 14 | نسخ | 190 | شناسنامه ← |
| 65 |
دائرة المعارف
تهران
|
1166 | زین العابدین بن محمد جعفر بروجردی | 1306ق | نسخ | 274 | شناسنامه ← |
| 66 |
دانشگاه
تهران
|
2702/2 | محمد حسین | 1312ق | نستعلیق | 268 | شناسنامه ← |
| 67 |
دائرة المعارف
تهران
|
2030-عکسی | محمود اصفهانی بن غلام علی | سهشنبه 25 جمادی الثانی 1314ق | نسخ | 422 | شناسنامه ← |
| 68 |
امام جمعه
زنجان
|
بدون شماره | احمد بن محمد رضا حسینی | شوال 1314ق | - | - | شناسنامه ← |
| 69 |
رضوی
مشهد
|
21558 | سید احمد بن محمد رضا حسینی خوانساری | 1 ربیع الثانی 1320ق | نسخ | 361 | شناسنامه ← |
| 70 |
مؤسسه آیة الله بروجردی
قم
|
365 | لطف الله بن عبدالله بن زین العابدین | جمعه 10 شعبان 1343ق، به دستور آیة الله بروجردی | نسخ | 25 | شناسنامه ← |
| 71 |
رضوی
مشهد
|
1096 | نامشخص | - | - | - | شناسنامه ← |
| 72 |
مؤسسه آیة الله بروجردی
قم
|
335 | احمد بن علی اکبر بروجردی (حاج احمد خادمی) | سهشنبه 21 شعبان 1343ق، به دستور آیة الله بروجردی | نسخ | 230 | شناسنامه ← |
| 73 |
مؤسسه آیة الله بروجردی
قم
|
307/2 | احمد بن علی اکبر بروجردی (حاج احمد خادمی) | 1344ق، به دستور آیة الله بروجردی | نسخ | 64 | شناسنامه ← |
| 74 |
مؤسسه آیة الله بروجردی
قم
|
578 | علی بن احمد خوانساری بروجردی | یکشنبه 19 جمادی الاول 1344ق | نسخ | 263 | شناسنامه ← |
| 75 |
مجلس
تهران
|
14545 | بیکاتب | دوشنبه از محرم | نسخ | 145 | شناسنامه ← |
| 76 |
دانشگاه
تهران
|
8952 | ابوطالب بن محمد رضی | بیتاریخ | نسخ | 209 | شناسنامه ← |
| 77 |
مكتبة الزهراء
اصفهان
|
21 | بیکاتب | بیتاریخ | نسخ | 257 | شناسنامه ← |
| 78 |
دانشگاه
تهران
|
598/1 | ابوالقاسم شریف | شام آدینه 27 شعبان | نسخ | 207 | شناسنامه ← |
| 79 |
دانشگاه
تهران
|
599 | بیکاتب | بیتاریخ | نسخ | 199 | شناسنامه ← |
| 80 |
مدرسه غرب
همدان
|
4627 | بیکاتب | بیتاریخ | شکسته نستعلیق | - | شناسنامه ← |
| 81 |
نجومی
کرمانشاه
|
بدون شماره | محمد سعید بن محمد جعفر طبسی کلیلی | بیتاریخ | - | - | شناسنامه ← |
| 82 |
شیخ علی حیدر
مشهد
|
85 | بیکاتب | بیتاریخ | نسخ | 135 | شناسنامه ← |
| 83 |
مرعشی
قم
|
1506 | بیکاتب | بیتاریخ | نستعلیق | 211 | شناسنامه ← |
| 84 |
مرعشی
قم
|
293 | بیکاتب | در عصر مؤلف | نسخ | 160 | شناسنامه ← |
| 85 |
مدرسه آیة الله بروجردی
کرمانشاه
|
93 | بیکاتب | نزدیک عصر مؤلف | نستعلیق | 137 | شناسنامه ← |
| 86 |
گلپایگانی
قم
|
1996/2-11/96 | بیکاتب | بیتاریخ | نسخ | 25 | شناسنامه ← |
| 87 |
مرعشی
قم
|
28/1 | بیکاتب | بیتاریخ | نستعلیق، نسخ | 46 | شناسنامه ← |