نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

شرح التوحيد للصدوق

š.-ut tawḥīd li-ṣ ṣadūq
87 نسخه ثبت‌شده از قرن 11 تا 14 هـ.ق
دارای نسخه اصل (دستخط مؤلف)
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/38565
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #38565
تاریخ و سده تألیف: 1099 هـ.ق
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 19، ص 325 تا 332
زبان و قالب: عربی
عناوین دیگر و هم‌تراز:
شرح توحيد الصدوق (š.-u tawḥīd-iṣ ṣadūq) شرح كتاب التوحيد (š.-u k.-it tawḥīd)
اثر مرتبط / وابسته به: التوحيد = توحيد صدوق = التوحيد و نفی التشبيه و الجبر؛ شیخ صدوق، محمد بن علی (311-381)

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

شرحی است مبسوط، فلسفی، عرفانی و تحقیقی بر توحید شیخ صدوق که در چهار جزء تنظیم و هر جزء مشتمل بر چند «باب» به شرح ذیل می‌باشد: 1. از ابتدای کتاب تا انتهای «اسرار الامر بالمعروف و النهى عن المنكر»؛ 2. از باب سوم «فی معنی الواحد و التوحيد و الموحد» تا باب بیست و پنجم در معنی كريمه «و نفخت فيه من روحی»؛ 3. از باب «نفی المكان و الزمان و السكون» تا باب «فی أنه عزوجل لايعرف الابه»؛ به علت عدم دسترسی به جزء4 از وضع آن بی‌خبریم. نویسنده می‌گوید کتاب توحید شیخ صدوق ابوجعفر محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی را چون خواندم و بر بعضی از اسرار آن آگهی یافتم بر آن شدم که به شرح آن پردازم و احادیث آن را توضیح دهم تا همگان را بهره دهد پس به شرح توحید صدوق می‌پردازم. مؤلف در این شرح بحث‌های رجالی نیز مطرح کرده و اقوال عارفان همچون ابن عربی و قونوی را آورده است. سند احادیث را حذف و متن را با عناوین «الشرح» گزارش کرده است.
آغاز اثر
« جلد 1: بسمله. سبحانک و حنانیک یا سبوح یا قدوس ... و بعد فهذا علق مضنون الا عن عبادالله ... هذا اصول اصول الدين ... اسداه ... محمد بن محمد مفید المدعو بسعيد الشريف القمى اوقات مطالعة كتاب التوحيد لشيخنا صدوق. »
سوابق و چاپ‌های اثر
تهران، مؤسسه چاپ و نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تصحیح دکتر نجفقلی حبیبی، 3 جلد، 1415 – 1419ق، 877 + 919+ 711 ص، به ضمیمه تعلیقات ملا علی نوری بر این شرح
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
الذريعة 153/13 و 479/4 و 482

متن فنخا (فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا))

● شرح التوحيد للصدوق = شرح توحيد الصدوق = شرح كتاب التوحيد / کلام و اعتقادات، شرح حدیث / عربی š.-ut tawḥīd li-ṣ ṣadūq = š.-u tawḥīd-iṣ ṣadūq = š.-u k.-it tawḥīd قاضی سعید قمی، محمد سعید بن محمد مفید، 1049 - 1103 ؟ قمری qāzī sa‘īd-e qomī, mohammad sa‘īd ebn-e mohammad mofīd (1640 - 1692) وابسته به: التوحيد = توحيد صدوق = التوحيد و نفی التشبيه و الجبر؛ شیخ صدوق، محمد بن علی (311-381) تاریخ تألیف: چهارشنبه 5 محرم 1099ق شرحی است مبسوط، فلسفی، عرفانی و تحقیقی بر توحید شیخ صدوق که در چهار جزء تنظیم و هر جزء مشتمل بر چند «باب» به شرح ذیل می‌باشد: 1. از ابتدای کتاب تا انتهای «اسرار الامر بالمعروف و النهى عن المنكر»؛ 2. از باب سوم «فی معنی الواحد و التوحيد و الموحد» تا باب بیست و پنجم در معنی كريمه «و نفخت فيه من روحی»؛ 3. از باب «نفی المكان و الزمان و السكون» تا باب «فی أنه عزوجل لايعرف الابه»؛ به علت عدم دسترسی به جزء4 از وضع آن بی‌خبریم. نویسنده می‌گوید کتاب توحید شیخ صدوق ابوجعفر محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی را چون خواندم و بر بعضی از اسرار آن آگهی یافتم بر آن شدم که به شرح آن پردازم و احادیث آن را توضیح دهم تا همگان را بهره دهد پس به شرح توحید صدوق می‌پردازم. مؤلف در این شرح بحث‌های رجالی نیز مطرح کرده و اقوال عارفان همچون ابن عربی و قونوی را آورده است. سند احادیث را حذف و متن را با عناوین «الشرح» گزارش کرده است. آغاز: جلد 1: بسمله. سبحانک و حنانیک یا سبوح یا قدوس ... و بعد فهذا علق مضنون الا عن عبادالله ... هذا اصول اصول الدين ... اسداه ... محمد بن محمد مفید المدعو بسعيد الشريف القمى اوقات مطالعة كتاب التوحيد لشيخنا صدوق. جلد 2: الحمد لله على عباده الذين اصطفى خصوصا محمد المصطفى و آله الاصفياء ... چاپ: تهران، مؤسسه چاپ و نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تصحیح دکتر نجفقلی حبیبی، 3 جلد، 1415 – 1419ق، 877 + 919+ 711 ص، به ضمیمه تعلیقات ملا علی نوری بر این شرح [الذريعة 153/13 و 479/4 و 482]

نسخه‌های خطی این اثر

87 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
61
مؤسسه آیة الله بروجردی
قم
85 مهدی بن علی نقی تبریزی اوایل قرن 14 نستعلیق، نسخ 195 شناسنامه ←
62
رضوی
مشهد
22579 محمود بن عبدالعظیم موسوی خوانساری پنج‌شنبه 28 شعبان 1300ق نستعلیق 140 شناسنامه ←
63
ملک
تهران
1508 بی‌کاتب قرن 13 و 14 نسخ 138 شناسنامه ←
64
الهیات
تهران
624/2 بی‌کاتب قرن 14 نسخ 190 شناسنامه ←
65
دائرة المعارف
تهران
1166 زین العابدین بن محمد جعفر بروجردی 1306ق نسخ 274 شناسنامه ←
66
دانشگاه
تهران
2702/2 محمد حسین 1312ق نستعلیق 268 شناسنامه ←
67
دائرة المعارف
تهران
2030-عکسی محمود اصفهانی بن غلام علی سه‌شنبه 25 جمادی الثانی 1314ق نسخ 422 شناسنامه ←
68
امام جمعه
زنجان
بدون شماره احمد بن محمد رضا حسینی شوال 1314ق - - شناسنامه ←
69
رضوی
مشهد
21558 سید احمد بن محمد رضا حسینی خوانساری 1 ربیع الثانی 1320ق نسخ 361 شناسنامه ←
70
مؤسسه آیة الله بروجردی
قم
365 لطف الله بن عبدالله بن زین العابدین جمعه 10 شعبان 1343ق، به دستور آیة الله بروجردی نسخ 25 شناسنامه ←
71
رضوی
مشهد
1096 نامشخص - - - شناسنامه ←
72
مؤسسه آیة الله بروجردی
قم
335 احمد بن علی اکبر بروجردی (حاج احمد خادمی) سه‌شنبه 21 شعبان 1343ق، به دستور آیة الله بروجردی نسخ 230 شناسنامه ←
73
مؤسسه آیة الله بروجردی
قم
307/2 احمد بن علی اکبر بروجردی (حاج احمد خادمی) 1344ق، به دستور آیة الله بروجردی نسخ 64 شناسنامه ←
74
مؤسسه آیة الله بروجردی
قم
578 علی بن احمد خوانساری بروجردی یک‌شنبه 19 جمادی الاول 1344ق نسخ 263 شناسنامه ←
75
مجلس
تهران
14545 بی‌کاتب دوشنبه از محرم نسخ 145 شناسنامه ←
76
دانشگاه
تهران
8952 ابوطالب بن محمد رضی بی‌تاریخ نسخ 209 شناسنامه ←
77
مكتبة الزهراء
اصفهان
21 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 257 شناسنامه ←
78
دانشگاه
تهران
598/1 ابوالقاسم شریف شام آدینه 27 شعبان نسخ 207 شناسنامه ←
79
دانشگاه
تهران
599 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 199 شناسنامه ←
80
مدرسه غرب
همدان
4627 بی‌کاتب بی‌تاریخ شکسته نستعلیق - شناسنامه ←
81
نجومی
کرمانشاه
بدون شماره محمد سعید بن محمد جعفر طبسی کلیلی بی‌تاریخ - - شناسنامه ←
82
شیخ علی حیدر
مشهد
85 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 135 شناسنامه ←
83
مرعشی
قم
1506 بی‌کاتب بی‌تاریخ نستعلیق 211 شناسنامه ←
84
مرعشی
قم
293 بی‌کاتب در عصر مؤلف نسخ 160 شناسنامه ←
85
مدرسه آیة الله بروجردی
کرمانشاه
93 بی‌کاتب نزدیک عصر مؤلف نستعلیق 137 شناسنامه ←
86
گلپایگانی
قم
1996/2-11/96 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 25 شناسنامه ←
87
مرعشی
قم
28/1 بی‌کاتب بی‌تاریخ نستعلیق، نسخ 46 شناسنامه ←