شناسنامه کتابشناختی اثر
شرح التوحيد للصدوق
š.-ut tawḥīd li-ṣ ṣadūq
پیوند کوتاه:
/w/38565
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #38565
پدیدآور / مؤلف:
قاضی سعید قمی، محمد سعید بن محمد مفید
تاریخ و سده تألیف:
1099 هـ.ق
مأخذ فهرستنویسی:
فنخا، ج 19، ص 325
تا 332
زبان و قالب:
عربی
عناوین دیگر و همتراز:
شرح توحيد الصدوق
(š.-u tawḥīd-iṣ ṣadūq)
شرح كتاب التوحيد
(š.-u k.-it tawḥīd)
اثر مرتبط / وابسته به:
التوحيد = توحيد صدوق = التوحيد و نفی التشبيه و الجبر؛ شیخ صدوق، محمد بن علی (311-381)
معرفی و مشخصات کتابشناختی اثر (در مأخذ فنخا)
شرحی است مبسوط، فلسفی، عرفانی و تحقیقی بر توحید شیخ صدوق که در چهار جزء تنظیم و هر جزء مشتمل بر چند «باب» به شرح ذیل میباشد: 1. از ابتدای کتاب تا انتهای «اسرار الامر بالمعروف و النهى عن المنكر»؛ 2. از باب سوم «فی معنی الواحد و التوحيد و الموحد» تا باب بیست و پنجم در معنی كريمه «و نفخت فيه من روحی»؛ 3. از باب «نفی المكان و الزمان و السكون» تا باب «فی أنه عزوجل لايعرف الابه»؛ به علت عدم دسترسی به جزء4 از وضع آن بیخبریم. نویسنده میگوید کتاب توحید شیخ صدوق ابوجعفر محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی را چون خواندم و بر بعضی از اسرار آن آگهی یافتم بر آن شدم که به شرح آن پردازم و احادیث آن را توضیح دهم تا همگان را بهره دهد پس به شرح توحید صدوق میپردازم. مؤلف در این شرح بحثهای رجالی نیز مطرح کرده و اقوال عارفان همچون ابن عربی و قونوی را آورده است. سند احادیث را حذف و متن را با عناوین «الشرح» گزارش کرده است.
آغاز اثر
« جلد 1: بسمله. سبحانک و حنانیک یا سبوح یا قدوس ... و بعد فهذا علق مضنون الا عن عبادالله ... هذا اصول اصول الدين ... اسداه ... محمد بن محمد مفید المدعو بسعيد الشريف القمى اوقات مطالعة كتاب التوحيد لشيخنا صدوق. »
سوابق و چاپهای اثر
تهران، مؤسسه چاپ و نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تصحیح دکتر نجفقلی حبیبی، 3 جلد، 1415 – 1419ق، 877 + 919+ 711 ص، به ضمیمه تعلیقات ملا علی نوری بر این شرح
مآخذ و منابع کتابشناسی اثر
الذريعة 153/13 و 479/4 و 482
متن فنخا (فهرستگان نسخههای خطی ایران (فنخا))
● شرح التوحيد للصدوق = شرح توحيد الصدوق = شرح كتاب التوحيد / کلام و اعتقادات، شرح حدیث / عربی
š.-ut tawḥīd li-ṣ ṣadūq = š.-u tawḥīd-iṣ ṣadūq = š.-u k.-it tawḥīd
قاضی سعید قمی، محمد سعید بن محمد مفید، 1049 - 1103 ؟ قمری
qāzī sa‘īd-e qomī, mohammad sa‘īd ebn-e mohammad mofīd (1640 - 1692)
وابسته به: التوحيد = توحيد صدوق = التوحيد و نفی التشبيه و الجبر؛ شیخ صدوق، محمد بن علی (311-381)
تاریخ تألیف: چهارشنبه 5 محرم 1099ق
شرحی است مبسوط، فلسفی، عرفانی و تحقیقی بر توحید شیخ صدوق که در چهار جزء تنظیم و هر جزء مشتمل بر چند «باب» به شرح ذیل میباشد: 1. از ابتدای کتاب تا انتهای «اسرار الامر بالمعروف و النهى عن المنكر»؛ 2. از باب سوم «فی معنی الواحد و التوحيد و الموحد» تا باب بیست و پنجم در معنی كريمه «و نفخت فيه من روحی»؛ 3. از باب «نفی المكان و الزمان و السكون» تا باب «فی أنه عزوجل لايعرف الابه»؛ به علت عدم دسترسی به جزء4 از وضع آن بیخبریم. نویسنده میگوید کتاب توحید شیخ صدوق ابوجعفر محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی را چون خواندم و بر بعضی از اسرار آن آگهی یافتم بر آن شدم که به شرح آن پردازم و احادیث آن را توضیح دهم تا همگان را بهره دهد پس به شرح توحید صدوق میپردازم. مؤلف در این شرح بحثهای رجالی نیز مطرح کرده و اقوال عارفان همچون ابن عربی و قونوی را آورده است. سند احادیث را حذف و متن را با عناوین «الشرح» گزارش کرده است.
آغاز: جلد 1: بسمله. سبحانک و حنانیک یا سبوح یا قدوس ... و بعد فهذا علق مضنون الا عن عبادالله ... هذا اصول اصول الدين ... اسداه ... محمد بن محمد مفید المدعو بسعيد الشريف القمى اوقات مطالعة كتاب التوحيد لشيخنا صدوق.
جلد 2: الحمد لله على عباده الذين اصطفى خصوصا محمد المصطفى و آله الاصفياء ...
چاپ: تهران، مؤسسه چاپ و نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تصحیح دکتر نجفقلی حبیبی، 3 جلد، 1415 – 1419ق، 877 + 919+ 711 ص، به ضمیمه تعلیقات ملا علی نوری بر این شرح
[الذريعة 153/13 و 479/4 و 482]
نسخههای خطی این اثر
87 نسخه| ردیف | کتابخانه و مرکز نگهداری | شماره نسخه | کاتب | تاریخ کتابت | نوع خط | برگ | مشاهده |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 31 |
مفتی الشیعه
قم
|
13 | محمد بن احمد | یکشنبه 3 ذیقعده 1206ق | نستعلیق | 120 | شناسنامه ← |
| 32 |
رضوی
مشهد
|
15121 | عبدالکریم بن حسین خان نوری | یکشنبه 17 رجب 1222ق | نستعلیق | 164 | شناسنامه ← |
| 33 |
رضوی
مشهد
|
26022 | شیخ یوسف بن شیخ احمد اشرفی | 23 صفر 1223ق | نستعلیق | 174 | شناسنامه ← |
| 34 |
ملک
تهران
|
469 | حاج بابای سمنانی | سهشنبه محرم 1225ق | نسخ | 198 | شناسنامه ← |
| 35 |
رضوی
مشهد
|
14423 | بیکاتب | جمادی الاول 1227ق | نسخ | 180 | شناسنامه ← |
| 36 |
مجلس
تهران
|
7156 | هادی بن محمد تقی | 25 رمضان 1230ق | نسخ | 184 | شناسنامه ← |
| 37 |
ملی
تهران
|
1369 | صالح ارداق دشتی | 1231ق | نسخ | 221 | شناسنامه ← |
| 38 |
ملک
تهران
|
470 | تقی بن محمد علی حسینی | پایان رجب 1240ق | نسخ | 211 | شناسنامه ← |
| 39 |
رضوی
مشهد
|
20687 | محمد علی نقی حسینی | پنجشنبه 11 ربیع الثانی 1240ق | نسخ | 156 | شناسنامه ← |
| 40 |
رضوی
مشهد
|
1110 | نامشخص | - | - | - | شناسنامه ← |
| 41 |
دانشگاه
اصفهان
|
228 | بیکاتب | 15 رمضان 1240ق | نسخ | 280 | شناسنامه ← |
| 42 |
دائرة المعارف
تهران
|
1712-عکسی | بیکاتب | سهشنبه 11 صفر 1240ق | نسخ | 339 | شناسنامه ← |
| 43 |
دانشگاه
اصفهان
|
358 | بیکاتب | شعبان 1241ق | نسخ | - | شناسنامه ← |
| 44 |
عمومی
مراغه
|
149 | محمد جعفر بن کربلایی | چهارشنبه 15 محرم 1241ق | نسخ | 361 | شناسنامه ← |
| 45 |
نمازی
خوی
|
87 | بیکاتب | بیتاریخ | نسخ | - | شناسنامه ← |
| 46 |
ملک
تهران
|
1457/1 | محمد کاظم موسوی | 1249ق | نستعلیق، نسخ | - | شناسنامه ← |
| 47 |
ملک
تهران
|
1457/1 | محمد کاظم موسوی | 1249ق | - | - | شناسنامه ← |
| 48 |
امام جمعه
زنجان
|
5مجموعه بدون شماره | فتح علی بن ملک محمد | 2 رجب 1254ق | - | - | شناسنامه ← |
| 49 |
مرکز احیاء
قم
|
3391 | بیکاتب | محرم 1258ق | نسخ | 268 | شناسنامه ← |
| 50 |
الهیات
تهران
|
96 | بیکاتب | 1265ق | نستعلیق | 174 | شناسنامه ← |
| 51 |
ملک
تهران
|
1483 | عبدالمطلب شیرازی | 1270ق، برای ناصرالدین شاه | نسخ | 152 | شناسنامه ← |
| 52 |
مجلس
تهران
|
8529 | محمود قمری | 1270ق، به امر مؤتمن السلطان مملکت خراسان سام خان | نسخ | 255 | شناسنامه ← |
| 53 |
مجلس
تهران
|
5951/4 | محمد عبدالصمد نجومی | 1280ق | نستعلیق | 251 | شناسنامه ← |
| 54 |
مرعشی
قم
|
5723/2 | حسین ابن محمد تقی طسوجی | یکشنبه 20 رمضان 1280ق | نستعلیق | 125 | شناسنامه ← |
| 55 |
مجلس
تهران
|
1436ط | بیکاتب | بیتاریخ | نسخ | 527 | شناسنامه ← |
| 56 |
مجلس
تهران
|
4495 | سید کاظم طباطبائی | 16 شوال 1283ق، و دوشنبه 2 ذیحجه 1273 | نسخ | 434 | شناسنامه ← |
| 57 |
دائرة المعارف
تهران
|
1171 | زین العابدین بن محمد جعفر | هفتم دهه سوم شعبان 1291ق | نسخ | 168 | شناسنامه ← |
| 58 |
مرکز احیاء
قم
|
1780/6 | محمد باقر بن محمد حسن بروجنی | با تاریخ 1295ق | نسخ | 82 | شناسنامه ← |
| 59 |
مجلس
تهران
|
1093ط | محمود بن موسی موسوی | 24 رجب 1299ق، به جهت سید طباطبایی سنگلجی | نسخ | 308 | شناسنامه ← |
| 60 |
مجلس
تهران
|
1437ط | حاج ابوالقاسم کاشانی | 14 رجب 1299ق | نسخ | 756 | شناسنامه ← |