شناسنامه کتابشناختی اثر
دفع الخوف من الموت
daf‘-ul xawf min-al mawt
45
نسخه ثبتشده
از قرن 8 تا 14 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخهها
↓
پیوند کوتاه:
/w/28250
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #28250
پدیدآور / مؤلف:
ابن مسکویه، احمد بن محمد
تاریخ و سده تألیف:
نامشخص
مأخذ فهرستنویسی:
فنخا، ج 14، ص 707
تا 709
زبان و قالب:
عربی
ردههای موضوعی:
اخلاق
عناوین دیگر و همتراز:
رفع غم الموت
(raf‘-u ġam-il mawt)
لامخافة من الموت
(lā-maxāfa min-al mawt)
لماذا اخاف الموت
(li-māḏā axāfa-l mawt)
حقيقة الموت
دفع النسم
معرفی و مشخصات کتابشناختی اثر (در مأخذ فنخا)
رسالهای در علل پیدایش ترس، مخصوصاً ترس از مرگ در انسان. ابتدای رساله هر چند علل وجود ترس و بیم را بهطور کلی موضوع قرار داده ولی بیم از مرگ را عنوان و درباره علل آن بحث کرده است. به عذر آنکه این بیم شدیدترین و عمومیترین بیمهای انسان است. این رساله با عنوان «دفع الخوف من الموت» یا «لامخافة من الموت» یا «لماذا اخاف الموت» یا «دفع الغم من الموت» یا «حقيقة الموت» آمده است و آن را گاه به مسکویه رازی و گاه به ابن سینا نسبت دادهاند و در برخی فهارس به بابا افضل هم نسبت داده شده ولی باید از ابنمسکویه دانست و در حقیقت به گفته مهدوی خود بخشی از مقالت هفتم کتاب «تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق» مسکویه رازی است و در ص 174 به بعد چاپ قاهره 1329 دیده میشود. در فهرست مهدوی (ص73 و 275) دو رساله دیگر به نام «الحزن و اسبابه» و «دفع الغم و الهم» به ابن سینا نسبت داده شده که غیر از این رساله است.
آغاز اثر
« بسمله، الحمد لله حمد الشاكرين، و صلواته علی محمد و آله الطاهرين. لما كان اعظم ما يلحق الانسان من الخوف هو الخوف من الموت و كان هذا الخوف عاما و هو مع عمومه اشد و ابلغ من جميع المخاوف ... »
انجام اثر
« و ان كانت غير واحدة فلايفضل المتصدق ذلك الفضل الا بمشاكلة تلك النفس و علی هذا شبه بشيء واحد »
سوابق و چاپهای اثر
در مقالات فلسفية لمشاهير المسلمين و النصارى، به کوشش لویس شیخو (دارالعرب)
مآخذ و منابع کتابشناسی اثر
فهرست آثار ابن سینا (منتشر شده در مجله معارف، دوره نهم شماره 2 ص 99)
الذریعه 4: 507، 8: 228، 11: 83-182، 15: 188، 18: 269
ریحانة الادب 8: 206
دنا 1222/4 و 1223 (41 نسخه با نسبت به ابن مسکویه و ابن سینا)
متن فنخا (فهرستگان نسخههای خطی ایران (فنخا))
● دفع الخوف من الموت = رفع غم الموت = لامخافة من الموت = لماذا اخاف الموت = حقيقة الموت = دفع النسم / اخلاق / عربی
daf‘-ul xawf min-al mawt = raf‘-u ġam-il mawt = lā-maxāfa min-al mawt = li-māḏā axāfa-l mawt
ابن مسکویه، احمد بن محمد، 320 - 421 قمری
ebn-e meskavayh, ahmad ebn-e mohammad (933 - 1031)
رسالهای در علل پیدایش ترس، مخصوصاً ترس از مرگ در انسان. ابتدای رساله هر چند علل وجود ترس و بیم را بهطور کلی موضوع قرار داده ولی بیم از مرگ را عنوان و درباره علل آن بحث کرده است. به عذر آنکه این بیم شدیدترین و عمومیترین بیمهای انسان است. این رساله با عنوان «دفع الخوف من الموت» یا «لامخافة من الموت» یا «لماذا اخاف الموت» یا «دفع الغم من الموت» یا «حقيقة الموت» آمده است و آن را گاه به مسکویه رازی و گاه به ابن سینا نسبت دادهاند و در برخی فهارس به بابا افضل هم نسبت داده شده ولی باید از ابنمسکویه دانست و در حقیقت به گفته مهدوی خود بخشی از مقالت هفتم کتاب «تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق» مسکویه رازی است و در ص 174 به بعد چاپ قاهره 1329 دیده میشود. در فهرست مهدوی (ص73 و 275) دو رساله دیگر به نام «الحزن و اسبابه» و «دفع الغم و الهم» به ابن سینا نسبت داده شده که غیر از این رساله است.
آغاز: بسمله، الحمد لله حمد الشاكرين، و صلواته علی محمد و آله الطاهرين. لما كان اعظم ما يلحق الانسان من الخوف هو الخوف من الموت و كان هذا الخوف عاما و هو مع عمومه اشد و ابلغ من جميع المخاوف ...
انجام: و ان كانت غير واحدة فلايفضل المتصدق ذلك الفضل الا بمشاكلة تلك النفس و علی هذا شبه بشيء واحد
چاپ: در مقالات فلسفية لمشاهير المسلمين و النصارى، به کوشش لویس شیخو (دارالعرب)
[فهرست آثار ابن سینا (منتشر شده در مجله معارف، دوره نهم شماره 2 ص 99)؛ الذریعه 4: 507، 8: 228، 11: 83-182، 15: 188، 18: 269؛ ریحانة الادب 8: 206؛ دنا 1222/4 و 1223 (41 نسخه با نسبت به ابن مسکویه و ابن سینا)]
نسخههای خطی این اثر
45 نسخه| ردیف | کتابخانه و مرکز نگهداری | شماره نسخه | کاتب | تاریخ کتابت | نوع خط | برگ | مشاهده |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 |
دانشگاه
تهران
|
86/462(آ)–86/463(ب)–ف | بیکاتب | با تاریخ 756ق | - | 1 | شناسنامه ← |
| 2 |
دانشگاه
تهران
|
1149/26 | بیکاتب | با تاریخ 962ق | تعلیق | 2 | شناسنامه ← |
| 3 |
دانشگاه
تهران
|
2441/15 | عبد الرشید | قرن 11 | نستعلیق | 4 | شناسنامه ← |
| 4 |
دانشگاه
تهران
|
6710/41 | نصیرالدین محمد رضوی شاگرد آقا حسین خوانساری | قرن 11 | نستعلیق | 1 | شناسنامه ← |
| 5 |
مرکز احیاء
قم
|
1356/33 | نامشخص | - | - | - | شناسنامه ← |
| 6 |
مرعشی
قم
|
12589/12 | بیکاتب | قرن 11 | شکسته نستعلیق | 2 | شناسنامه ← |
| 7 |
مرعشی
قم
|
6895/3 | میر محمد سلیمان بن میر معصوم حسینی | رجب 1045ق | نسخ | 3 | شناسنامه ← |
| 8 |
شورا
تهران
|
10029/60 | بیکاتب | ربیع الثانی 1050ق | نستعلیق، نسخ | 4 | شناسنامه ← |
| 9 |
دانشگاه
تهران
|
1038/17 | بیکاتب | با تاریخ 1056ق | نسخ | 2 | شناسنامه ← |
| 10 |
ملک
تهران
|
4657/19 | بیکاتب | 1063ق | - | 4 | شناسنامه ← |
| 11 |
مرعشی
قم
|
15236/25 | بیکاتب | 20 جمادی الثانی 1065ق | نسخ | 3 | شناسنامه ← |
| 12 |
مرعشی
قم
|
286/42 | شاه مراد بن نقدعلی فراهانی ورامینی | 1072ق | نستعلیق | 1 | شناسنامه ← |
| 13 |
دانشگاه
تهران
|
2594/17 | میر محمد مؤمن حسینی | 1081ق | نستعلیق | 4 | شناسنامه ← |
| 14 |
شیخ علی حیدر
مشهد
|
1365/12 | محمد شفیع فیروز آبادی | 1083ق | نستعلیق | 3 | شناسنامه ← |
| 15 |
ادبیات
مشهد
|
228/12 فرخ | بیکاتب | 1083ق | نستعلیق، نسخ | 4 | شناسنامه ← |
| 16 |
شورا
تهران
|
16373/1 | سید محمد بن عبدالحسین نخعی جزائری نجفی | 1084ق | نسخ | 10 | شناسنامه ← |
| 17 |
شورا
تهران
|
1255/44 | محمد بن نعمت طبسی | 1091ق | نستعلیق | 7 | شناسنامه ← |
| 18 |
شورا
تهران
|
18501/1 | بیکاتب | چهارشنبه 5 محرم 1098ق | نسخ | 225 | شناسنامه ← |
| 19 |
ملی
تهران
|
225/15 | بیکاتب | قرن 12 | نستعلیق، شکسته | 2 | شناسنامه ← |
| 20 |
ملک
تهران
|
4027/11 | بیکاتب | قرن 12 | - | 6 | شناسنامه ← |
| 21 |
سپهسالار
تهران
|
1216/44 | بیکاتب | قرن 12 | - | 4 | شناسنامه ← |
| 22 |
شیخ علی حیدر
مشهد
|
857/4 | بیکاتب | ذیقعده 1102ق | نسخ | 3 | شناسنامه ← |
| 23 |
دانشگاه
تهران
|
863/9-ف | بیکاتب | 1161ق | - | - | شناسنامه ← |
| 24 |
مسجد اعظم
قم
|
2364/5 | بیکاتب | قرن 13 | نسخ | 6 | شناسنامه ← |
| 25 |
سپهسالار
تهران
|
7442/3 | بیکاتب | 1202ق | نستعلیق | 5 | شناسنامه ← |
| 26 |
ملک
تهران
|
1236/5 | محمد علی بن عبدالکریم مروزی | شنبه 24 رجب 1236ق | نستعلیق | - | شناسنامه ← |
| 27 |
دانشگاه
تهران
|
3238/4 | علی بن ابی الحسن حسینی مازندرانی | 1241ق | نستعلیق | 5 | شناسنامه ← |
| 28 |
دانشگاه
تهران
|
2198/6 | بیکاتب | رمضان 1263ق، به خواهش سید اسمعیل بن کاظم حسینی | نستعلیق | 4 | شناسنامه ← |
| 29 |
گلپایگانی
قم
|
1356/12-8/66 | بیکاتب | 1291ق | نستعلیق | 3 | شناسنامه ← |
| 30 |
رضوی
مشهد
|
28729 | بیکاتب | 1297ق | شکسته نستعلیق | - | شناسنامه ← |