نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

دفع الخوف من الموت

daf‘-ul xawf min-al mawt
45 نسخه ثبت‌شده از قرن 8 تا 14 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/28250
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #28250
تاریخ و سده تألیف: نامشخص
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 14، ص 707 تا 709
زبان و قالب: عربی
رده‌های موضوعی: اخلاق
عناوین دیگر و هم‌تراز:
رفع غم الموت (raf‘-u ġam-il mawt) لامخافة من الموت (lā-maxāfa min-al mawt) لماذا اخاف الموت (li-māḏā axāfa-l mawt) حقيقة الموت دفع النسم

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

رساله‌ای در علل پیدایش ترس، مخصوصاً ترس از مرگ در انسان. ابتدای رساله هر چند علل وجود ترس و بیم را به‌طور کلی موضوع قرار داده ولی بیم از مرگ را عنوان و درباره علل آن بحث کرده است. به عذر آن‌که این بیم شدیدترین و عمومی‌ترین بیم‌های انسان است. این رساله با عنوان «دفع الخوف من الموت» یا «لامخافة من الموت» یا «لماذا اخاف الموت» یا «دفع الغم من الموت» یا «حقيقة الموت» آمده است و آن را گاه به مسکویه رازی و گاه به ابن سینا نسبت داده‌اند و در برخی فهارس به بابا افضل هم نسبت داده شده ولی باید از ابن‌مسکویه دانست و در حقیقت به گفته مهدوی خود بخشی از مقالت هفتم کتاب «تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق» مسکویه رازی است و در ص 174 به بعد چاپ قاهره 1329 دیده می‌شود. در فهرست مهدوی (ص73 و 275) دو رساله دیگر به نام «الحزن و اسبابه» و «دفع الغم و الهم» به ابن سینا نسبت داده شده که غیر از این رساله است.
آغاز اثر
« بسمله، الحمد لله حمد الشاكرين، و صلواته علی محمد و آله الطاهرين. لما كان اعظم ما يلحق الانسان من الخوف هو الخوف من الموت و كان هذا الخوف عاما و هو مع عمومه اشد و ابلغ من جميع المخاوف ... »
انجام اثر
« و ان كانت غير واحدة فلايفضل المتصدق ذلك الفضل الا بمشاكلة تلك النفس و علی هذا شبه بشيء واحد »
سوابق و چاپ‌های اثر
در مقالات فلسفية لمشاهير المسلمين و النصارى، به کوشش لویس شیخو (دارالعرب)
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
فهرست آثار ابن سینا (منتشر شده در مجله معارف، دوره نهم شماره 2 ص 99) الذریعه 4: 507، 8: 228، 11: 83-182، 15: 188، 18: 269 ریحانة الادب 8: 206 دنا 1222/4 و 1223 (41 نسخه با نسبت به ابن مسکویه و ابن سینا)

متن فنخا (فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا))

● دفع الخوف من الموت = رفع غم الموت = لامخافة من الموت = لماذا اخاف الموت = حقيقة الموت = دفع النسم / اخلاق / عربی daf‘-ul xawf min-al mawt = raf‘-u ġam-il mawt = lā-maxāfa min-al mawt = li-māḏā axāfa-l mawt ابن مسکویه، احمد بن محمد، 320 - 421 قمری ebn-e meskavayh, ahmad ebn-e mohammad (933 - 1031) رساله‌ای در علل پیدایش ترس، مخصوصاً ترس از مرگ در انسان. ابتدای رساله هر چند علل وجود ترس و بیم را به‌طور کلی موضوع قرار داده ولی بیم از مرگ را عنوان و درباره علل آن بحث کرده است. به عذر آن‌که این بیم شدیدترین و عمومی‌ترین بیم‌های انسان است. این رساله با عنوان «دفع الخوف من الموت» یا «لامخافة من الموت» یا «لماذا اخاف الموت» یا «دفع الغم من الموت» یا «حقيقة الموت» آمده است و آن را گاه به مسکویه رازی و گاه به ابن سینا نسبت داده‌اند و در برخی فهارس به بابا افضل هم نسبت داده شده ولی باید از ابن‌مسکویه دانست و در حقیقت به گفته مهدوی خود بخشی از مقالت هفتم کتاب «تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق» مسکویه رازی است و در ص 174 به بعد چاپ قاهره 1329 دیده می‌شود. در فهرست مهدوی (ص73 و 275) دو رساله دیگر به نام «الحزن و اسبابه» و «دفع الغم و الهم» به ابن سینا نسبت داده شده که غیر از این رساله است. آغاز: بسمله، الحمد لله حمد الشاكرين، و صلواته علی محمد و آله الطاهرين. لما كان اعظم ما يلحق الانسان من الخوف هو الخوف من الموت و كان هذا الخوف عاما و هو مع عمومه اشد و ابلغ من جميع المخاوف ... انجام: و ان كانت غير واحدة فلايفضل المتصدق ذلك الفضل الا بمشاكلة تلك النفس و علی هذا شبه بشيء واحد چاپ: در مقالات فلسفية لمشاهير المسلمين و النصارى، به کوشش لویس شیخو (دارالعرب) [فهرست آثار ابن سینا (منتشر شده در مجله معارف، دوره نهم شماره 2 ص 99)؛ الذریعه 4: 507، 8: 228، 11: 83-182، 15: 188، 18: 269؛ ریحانة الادب 8: 206؛ دنا 1222/4 و 1223 (41 نسخه با نسبت به ابن مسکویه و ابن سینا)]

نسخه‌های خطی این اثر

45 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
1
دانشگاه
تهران
86/462(آ)–86/463(ب)–ف بی‌کاتب با تاریخ 756ق - 1 شناسنامه ←
2
دانشگاه
تهران
1149/26 بی‌کاتب با تاریخ 962ق تعلیق 2 شناسنامه ←
3
دانشگاه
تهران
2441/15 عبد الرشید قرن 11 نستعلیق 4 شناسنامه ←
4
دانشگاه
تهران
6710/41 نصیرالدین محمد رضوی شاگرد آقا حسین خوانساری قرن 11 نستعلیق 1 شناسنامه ←
5
مرکز احیاء
قم
1356/33 نامشخص - - - شناسنامه ←
6
مرعشی
قم
12589/12 بی‌کاتب قرن 11 شکسته نستعلیق 2 شناسنامه ←
7
مرعشی
قم
6895/3 میر محمد سلیمان بن میر معصوم حسینی رجب 1045ق نسخ 3 شناسنامه ←
8
شورا
تهران
10029/60 بی‌کاتب ربیع الثانی 1050ق نستعلیق، نسخ 4 شناسنامه ←
9
دانشگاه
تهران
1038/17 بی‌کاتب با تاریخ 1056ق نسخ 2 شناسنامه ←
10
ملک
تهران
4657/19 بی‌کاتب 1063ق - 4 شناسنامه ←
11
مرعشی
قم
15236/25 بی‌کاتب 20 جمادی الثانی 1065ق نسخ 3 شناسنامه ←
12
مرعشی
قم
286/42 شاه مراد بن نقدعلی فراهانی ورامینی 1072ق نستعلیق 1 شناسنامه ←
13
دانشگاه
تهران
2594/17 میر محمد مؤمن حسینی 1081ق نستعلیق 4 شناسنامه ←
14
شیخ علی حیدر
مشهد
1365/12 محمد شفیع فیروز آبادی 1083ق نستعلیق 3 شناسنامه ←
15
ادبیات
مشهد
228/12 فرخ بی‌کاتب 1083ق نستعلیق، نسخ 4 شناسنامه ←
16
شورا
تهران
16373/1 سید محمد بن عبدالحسین نخعی جزائری نجفی 1084ق نسخ 10 شناسنامه ←
17
شورا
تهران
1255/44 محمد بن نعمت طبسی 1091ق نستعلیق 7 شناسنامه ←
18
شورا
تهران
18501/1 بی‌کاتب چهارشنبه 5 محرم 1098ق نسخ 225 شناسنامه ←
19
ملی
تهران
225/15 بی‌کاتب قرن 12 نستعلیق، شکسته 2 شناسنامه ←
20
ملک
تهران
4027/11 بی‌کاتب قرن 12 - 6 شناسنامه ←
21
سپهسالار
تهران
1216/44 بی‌کاتب قرن 12 - 4 شناسنامه ←
22
شیخ علی حیدر
مشهد
857/4 بی‌کاتب ذیقعده 1102ق نسخ 3 شناسنامه ←
23
دانشگاه
تهران
863/9-ف بی‌کاتب 1161ق - - شناسنامه ←
24
مسجد اعظم
قم
2364/5 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 6 شناسنامه ←
25
سپهسالار
تهران
7442/3 بی‌کاتب 1202ق نستعلیق 5 شناسنامه ←
26
ملک
تهران
1236/5 محمد علی بن عبدالکریم مروزی شنبه 24 رجب 1236ق نستعلیق - شناسنامه ←
27
دانشگاه
تهران
3238/4 علی بن ابی الحسن حسینی مازندرانی 1241ق نستعلیق 5 شناسنامه ←
28
دانشگاه
تهران
2198/6 بی‌کاتب رمضان 1263ق، به خواهش سید اسمعیل بن کاظم حسینی نستعلیق 4 شناسنامه ←
29
گلپایگانی
قم
1356/12-8/66 بی‌کاتب 1291ق نستعلیق 3 شناسنامه ←
30
رضوی
مشهد
28729 بی‌کاتب 1297ق شکسته نستعلیق - شناسنامه ←