هداية الفرقان و دراية القرآن

● هداية الفرقان و دراية القرآن / تفسیر / عربی hedāyat-ol furqān wa dirāyat-ul qur'ān رضوی مشهدی، هداية الله بن محمد مهدی، 1178 - 1248 قمری razavī mashadī, hedāyat-o-llāh ebn-e mohammad mahdī (1765 - 1833) تفسیری است نسبتاً مفصل مشتمل بر پانزده «مقدمه»: مقدمه 1. فی فضيلة الفرقان و القرآن؛ 2. فی تحقیق زمان نزول القرآن و المكان؛ 3. فی تحقیق ان المصاحف المتداولة هل هی موافقة النزول او مغايرة له؛ 4. فی ما يتعلق بقرآن القرآن و ما يجب و يندب فی مطلق القرآن؛ 5.بیان سبب اختلاف القراآت و تحقیق ما هو من المعتبرات و ان القرآن مشتمل علی اصناف اللغات؛ 6. تحقیق بعض اقسام الکلام بأقل يفتقر المفسر الی قبوله اودعه فی بیان المرام؛ 7. فی خبر المنع من تفسير القرآن بالرأی؛ 8 فی ان علم القرآن حقه و حقيقته انما هو عند اهل البيت؛ 9. فی انهم عليهم السلام انما قسموا القرآن الى اقسام و حکموا بان جله بل کله متعلق بهم؛ 10. فی بیان ما هو المعتبر من التفسیر للأعمال ليتمسک به فلا يقع فی الضلال و الاضلال؛ 11.بیان يسير مما بنينا عليه هذا التفسير؛ 12. فی دفع شبه يتردد فی الخلد؛ 13. فی عد عدة الفاظ مصطلحة متعينة؛ 14. بیان تفاوت اجزاء القرآن فی البلاغة و ما هو معجز يتحدى به من حجة بالغة؛ 15. فی الاستعاذة من جهة اللفظ و التفسير. در این تفسیر چنان‌که مؤلف در مقدمه یازدهم تصریح می‌کند نکات بلاغی و وجوه اعجاز قرآنی را بیان و آیات را با استناد به احادیث اگر وارد شده باشد تفسیر می‌نماید و اگر موافق معنی روایتی نقل نشده باشد از تفاسیر دیگر به خصوص کتاب صافی نوشته فیض کاشانی استفاده و همچنین به روش او عمل کرده ولی از آوردن اسامی کتب و راویان خودداری نموده است و نیز از جهت ترتیب یا ترکیب به شیوه مرحوم فیض عمل نکرده است. به عنوان مثال در نقل از تفسیر امام حسن عسکری علیه السلام آنچه از شخص آن حضرت نقل کرده به لفظ «الامام» و آنچه آن امام همام از آباء گرامیش نقل می‌فرماید به القاب آن بزرگواران اشاره می‌کند. مفسر می‌گوید: بیشترین سخن آن حضرت در تفسیر خود مربوط به سوره فاتحه و سوره بقره تا آیه «و لله المشرق و المغرب» و همچنین از آیه «ان الذين يكتمون ما انزلنا من البينات» تا «كتب عليكم اذا حضر احدكم الموت» است. وی به مباحث نحوی و صرفی و مشتقات کلمه و جنبه‌های بلاغی و قراآت عنایت کامل دارد و گاهی به مناسبت و جلب توجه خوانندگان از ضرب‌المثل‌ها و ابیات عربی استفاده می‌کند ولی نه به عنوان استناد و استشهاد چه به گفته او «فان القرآن حجة بالغة على غيره و ليس حجة عليه من الكلمات و ان كانت من المكملات» نامبرده در تأویل آیات به نبودن مؤیدی از اخبار به ندرت بحث کرده است. این تفسیر ناتمام و به نوشته اعیان الشیعه به نقل از «فردوس التواریخ» تنها ده جزء اول و آخر قرآن کریم تفسیر شده است.