الهدايا لشيعة ائمة الهدى

● الهدايا لشيعة ائمة الهدى = شرح الکافی = الهدایا و سر من رأى / شرح حدیث / عربی al-hadāya li-šī‘at-i a’immat-il hudā = š.-ul kāfī = al-hadāya wa surr-i man ra’ā مجذوب تبریزی، محمد بن محمد رضا، -1093 قمری majzūb-e tabrīzī, mohammad ebn-e mohammad rezā(-1682) وابسته به: الکافی؛ کلینی، محمد بن یعقوب (-329ق) شرح مفصلی است بر کتاب کافی مرحوم کلینی که با عنوان‌های «هدية - هدية» در دوازده «مقدمه»، سی «جزو» و یک «خاتمه» نگاشته شده است. شارح در هر یک از مقدمه‌ها مباحثی از علوم حدیث، به ویژه علم رجال را مطرح ساخته و در مقدمه دوازدهم کتاب کافی را شرح نموده است، عناوین مقدمه‌های دوازده‌گانه: 1) مراد از «عدة من أصحابنا» در کافی؛ 2) اصطلاح جدید بعض المعاصری در اسامی رجال؛ 3) معنی «قولهم قد أجمعت العصابة على تصحيح ما يصح، عنه»؛ 4) المعروفون بالالقاب و الکنی؛ 5) من الذين ضبطت روايتهم بالعدد ...؛ 6) الصحيح عند القدماء و المتأخرين؛ 7) معنى الوجوب و السنة و الأمر بالشى والكراهة و النهى عن الشىء و الكراهة و النهى عن الشيء في كلام المعصومين؛ 8) اسماء القاب و كنى المعصومين؛ 9) امام زمان «عجل الله تعالى فرجه الشريف»؛ 10) ذم القدرية،«مؤلف در مقدمه قدریه در روایات آنرا بر صوفیه تطبیق داده»؛ 11) فی فهرس اجزاء الهدايا؛ 12) فی بیان خطبة الكافي، «شامل دوازده هدیه». ترتیب اجزاء و ابواب شرح، متن کافی در سی «جزء» بدین ترتیب آمده است: 1. كتاب العقل؛ 2. كتا التوحيد؛ 3. كتاب الحجة؛ 4. كتاب الايمان و الكفر؛ 5. كتاب الدعاء؛ 6. كتاب فضل القرآن؛ 7. كتابالعشرة؛ 8 كتاب الطهارة و الحيض؛ 9 كتاب الجنائز؛ 10. كتاب الصلوة؛ 11. كتاب الزكوة؛ 12. كتابالصيام؛ 13. كتاب الحج؛ 14. كتاب الجهاد؛ 15. كتاب المعيشة؛ 16. كتاب النكاح و العقيقة؛ 17. كتاب الطلاق؛ 18. كتابالعتق و التدبير و الكتابة؛ 19. كتاب الصيد و الذبايح؛ 20. كتاب الأطعمة و الأشربة؛ 21. كتاب الزى و التجمل و المروة؛ 22. كتاب الدواجن؛ 23. كتاب الوصايا؛ 24. كتاب المواريث؛ 25. كتابالحدود؛ 26. كتاب الديات؛ 27. كتاب الشهادات؛ 28. كتابالقضايا و الأحكام؛ 29. كتاب الايمان و النذور و الكفارات؛ 30. كتاب الروضة. هر کدام از سی جزء دارای ابواب گوناگونی است که شارح بخشی از متن حدیث را آورده، سپس با عنوان «هدیة»به شرح آن پرداخته و بیشتر از مباحث ادبی و کلامی بهره جسته و نظریات صوفیان و فلاسفه مورد نقد قرار گرفته است. شارح از ملا خلیل قزوینی (- 1089ق) شارح معروف کافی با عنوان «برهان الفضلا» نام برده و از دیگر بزرگان چون محقق اردبیلی، فیض کاشانی، محمد امین استرآبادی و میرزا رفیعای نائینی نقل قول نموده و قبل از مقدمه نخست از شاه سلیمان صفوی (1077- 1105ق) تجلیل نموده است. نام کتاب در الذریعة «الهدايا» و «الهدايا و سر من رأى» آمده؛ ولی در نسخه ش 13073 مرعشی «الهدايا لشيعة ائمة الهدى» نامیده شده است. نامی از شارح در نسخه نیامده، لیکن صاحب الذريعة می‌گوید: در نسخه آقای سید محمدعلی روضاتی در برگ 183 به خط قرمز چنین آمده: «المجلد الثالث من كتاب الهدايا و سر من رأى تأليف مولى الفضلاء ميرزا محمدالمشتهر بمجذوب التبریزی (دام ظله و ایام افاداته)» از این رو آقا بزرگ تهرانی احتمال داده که شارح، همان میرزا محمد رضا تبریزی متخلص به مجذوب و صاحب دیوان شعر و مؤلف کتاب روضة الاذكار باشد، که از شاگردان «ملا خلیل قزوینی» و معاصر علامه مجلسی بوده است، و علی رغم آنکه اشعار عرفانی می‌سروده، در این کتاب بر نظریات صوفیان تاخته است.(سید محمود مرعشی) آغاز: الحمد لله الكريم المتكرم، العظيم المتعظم، على عميم رحمته، علی عظیم نعمته ... اما بعد فاعلم يا بنى ابقاك الله بفضل و طول عمرك بطوله و ثبتك على الايمان بالولاية بالنبي و آله. [الذريعة 161/25 - 163]