نزهت نامه علائی

● نزهت نامه علائی / دائرة المعارف / فارسی nozhat nāme-ye ‘alā’ī رازی، شهمردان بن ابی الخیر، ق5 قمری rāzī,šahmardān ebn-e ab-el-xayr(- 11c) اهداء به: علاء الدوله ابوکالیجار از سلاطین سلسله کاکویه صاحب اصفهان تاریخ تألیف: بعد از 477ق دائرة المعارف فارسی که در نوع خود منفرد است، که تنظیم جدیدی از کتاب عربی «البدایع» خودش می‌باشد که چیزهایی را از آن کاسته یا افزوده است تا فارسی‌زبانان را بهتر به کار آید. مشتمل بر دو «قسم» و «مقدمه»و دوازده «مقاله» و «خاتمه» در خواص حیوانات و حشرات و اشجار و نباتات و نگاهداری درختان و بازداشتن آفت‌ها و معرفت جواهر و احجار و اجساد معدنی و معمول و علم نجوم و آخشیج چهارگانه و فصول و مکان و زمان و صور کواکب و منطق و حساب و اختیارات نجومی و علم فراست و آثار علویه و حوادث ارضیه و احوال آن جهان و بیماری‌ها و داروها و مباحث مختلفه دیگر. عناوین مقالات چنین است: قسم 1. مقاله 1) در کیفیت و خاصیت تاثیرطبایع و اخلاق، 2) در چهارپایان و وحوش و طیور و بهائم، 3) درمرغان بزرگ و خورد، 4) در حشرات و هوام بری و آبی، 5) در اشجار و حبوب و نباتات، 6) در اجساد و جواهر؛ قسم 2. مقاله 1) در آخشیج چهارگانه و فصولی که به آسمان تعلق دارد، 2) در ارتماطیقی و خواص اعداد، 3) درعلم فراست، 4) در تغییر زوایا، 5) در آثار علوی، 6) در خواص علمی و عملی. آغاز: ایزد تعالی از حکم حکمت و قوت و قدرت جهان آفرید چنانکه سزاید و از ناچیز آورد چیز نو پدید و ما را از همه جانوران برگزید. [نسخه‌های منزوی 690؛ راهنمای کتاب 622/19 و 896؛ الذریعه 130/24؛ کشف الظنون1948/2؛ ریو 465؛ فلوگل 517/2؛ استوری 45/2 و 354/2؛ مجله ادبیات س 5 ش 1 و 2 ص 182؛ راهنمای کتاب گفتار فرهنگ جهان پور 19 و 20؛ نشریه 306/7؛ دیباچه یواقیت العلوم]