شناسنامه کتابشناختی اثر
نزهة الملوک
nozhat-ol molūk
23
نسخه ثبتشده
از قرن 8 تا 13 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخهها
↓
پیوند کوتاه:
/w/67604
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #67604
پدیدآور / مؤلف:
هروی، محمد بن مستنصر
تاریخ و سده تألیف:
نامشخص
مأخذ فهرستنویسی:
فنخا، ج 33، ص 322
تا 325
زبان و قالب:
فارسی
ردههای موضوعی:
طب
عناوین دیگر و همتراز:
خواص الاشیاء
(xavass-ol ašyā’)
سود و زیان خوردنیها و نوشیدنیها
(sūd va zīyān-e xordanīhā va nūšīdanīhā)
تقویم الصحة
(taqvīm-os sehha)
اهدا / به درخواست:
ارغون خان (- 690ق)
معرفی و مشخصات کتابشناختی اثر (در مأخذ فنخا)
در دیباچه میگوید: ارغوان (شاید ارغون پسر اباقا پسر هلاکو که در 683ق به حکومت رسید) خلد الله ملکه از من خواسته مختصری سازم در طبیعت و منفعت و مضرت طعام ها و شرابها و بوییدنیها و پوشیدنیها و من این را از سخنان بقراط و جالینوس و محمد زکریا و دیگر حکما در بیست و پنج «باب» ساختم: باب 1. نانها، 2. آبها، 3. دانهها، 4. گوشتها، 5. ماهیها، 6. اندام جانوران، 7. آشها، 8 کوماج (ترشی)ها، 9. لبنیات، 10. بیضهها، 11. سبزیها، 12. دیگ ابرازها (ادویه خوراکی)، 13. میوهها، 14. میوههای خشک، 15. شیرینیها، 16. حلواها، 17. شرابها، 18. شربتها، 19. روغنها، 20. عطرها، 21. معجونها، 22. جامهها و پوشیدنیها، 23. هوا (فصول، مناطق)، 24. ریاحین و گلها، 25. آداب طبخ.
نام مؤلف نیز در برخی از نسخهها امین الدولة والدین اوتاجی طبیب است و در حبیب السیر از همین امین الدولة والدین طبیب یاد شده و او را از پزشکان ارغون خان دانسته است. در الذریعة (125/24) به عنوان «نزهة الملوک» از همین امین الدوله طبیب آمده، لیکن در همان منبع (313/22) به عنوان «منافع و مضار خوردنیها و نوشیدنیها» از خواجه رشیدالدین اوتاجی دانسته شده است. در فهرست نسخههای خطی فارسی (458/1) نیز از امین الدوله طبیب ولی در فهرستواره کتابهای فارسی (3930/5) از امین الدوله بن خواجه رشیدالدین اوتاجی و در صفحه 3926 و 3808 از امین الدولة والدین خواجه رشیدالدین اوتاجی دانسته شده است. در برخی نسخهها از محمد بن مستنصر طبیب دانسته شده که نام واقعی و جدایی آنها چندان دانسته نیست جز این که سرآغازها و تعداد ابواب نسخهها نیز یکسان نیست.
مآخذ و منابع کتابشناسی اثر
فهرستواره منزوی 3838/5 و 3926/5 و 3930/5
متن فنخا (فهرستگان نسخههای خطی ایران (فنخا))
● نزهة الملوک = خواص الاشیاء = سود و زیان خوردنیها و نوشیدنیها = تقویم الصحة / طب / فارسی
nozhat-ol molūk = xavass-ol ašyā’ = sūd va zīyān-e xordanīhā va nūšīdanīhā = taqvīm-os sehha
هروی، محمد بن مستنصر، ق8 قمری
heravī,mohammad ebn-e mostanser(- 14c)
اهدا به: ارغون خان (- 690ق)
در دیباچه میگوید: ارغوان (شاید ارغون پسر اباقا پسر هلاکو که در 683ق به حکومت رسید) خلد الله ملکه از من خواسته مختصری سازم در طبیعت و منفعت و مضرت طعام ها و شرابها و بوییدنیها و پوشیدنیها و من این را از سخنان بقراط و جالینوس و محمد زکریا و دیگر حکما در بیست و پنج «باب» ساختم: باب 1. نانها، 2. آبها، 3. دانهها، 4. گوشتها، 5. ماهیها، 6. اندام جانوران، 7. آشها، 8 کوماج (ترشی)ها، 9. لبنیات، 10. بیضهها، 11. سبزیها، 12. دیگ ابرازها (ادویه خوراکی)، 13. میوهها، 14. میوههای خشک، 15. شیرینیها، 16. حلواها، 17. شرابها، 18. شربتها، 19. روغنها، 20. عطرها، 21. معجونها، 22. جامهها و پوشیدنیها، 23. هوا (فصول، مناطق)، 24. ریاحین و گلها، 25. آداب طبخ.
نام مؤلف نیز در برخی از نسخهها امین الدولة والدین اوتاجی طبیب است و در حبیب السیر از همین امین الدولة والدین طبیب یاد شده و او را از پزشکان ارغون خان دانسته است. در الذریعة (125/24) به عنوان «نزهة الملوک» از همین امین الدوله طبیب آمده، لیکن در همان منبع (313/22) به عنوان «منافع و مضار خوردنیها و نوشیدنیها» از خواجه رشیدالدین اوتاجی دانسته شده است. در فهرست نسخههای خطی فارسی (458/1) نیز از امین الدوله طبیب ولی در فهرستواره کتابهای فارسی (3930/5) از امین الدوله بن خواجه رشیدالدین اوتاجی و در صفحه 3926 و 3808 از امین الدولة والدین خواجه رشیدالدین اوتاجی دانسته شده است. در برخی نسخهها از محمد بن مستنصر طبیب دانسته شده که نام واقعی و جدایی آنها چندان دانسته نیست جز این که سرآغازها و تعداد ابواب نسخهها نیز یکسان نیست. [فهرستواره منزوی 3838/5 و 3926/5 و 3930/5]
نسخههای خطی این اثر
23 نسخه| ردیف | کتابخانه و مرکز نگهداری | شماره نسخه | کاتب | تاریخ کتابت | نوع خط | برگ | مشاهده |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 |
مجلس
تهران
|
14590/99 | ملکان تبریزی، محمد بن مسعود | دوشنبه 20 ربیع الاول722ق | نسخ | 2 | شناسنامه ← |
| 2 |
مرعشی
قم
|
15503/1 | بیکاتب | اوایلقرن8 | نسخ | 22 | شناسنامه ← |
| 3 |
دانشگاه
تهران
|
2596/13 | عنایت الله | 16 رمضان1086ق | نستعلیق | 36 | شناسنامه ← |
| 4 |
مجلس
تهران
|
6755/3 | بیکاتب | قرن 12 | نسخ | 14 | شناسنامه ← |
| 5 |
ملک
تهران
|
4409/3 | بیکاتب | قرن 12 | نستعلیق | - | شناسنامه ← |
| 6 |
گوهرشاد
مشهد
|
799/2 | بیکاتب | قرن 12 | نستعلیق | - | شناسنامه ← |
| 7 |
مرعشی
قم
|
15102 | بیکاتب | قرن 13 | شکسته نستعلیق | 18 | شناسنامه ← |
| 8 |
مرعشی
قم
|
بدون شماره | بیکاتب | قرن 13 | نستعلیق، نسخ | - | شناسنامه ← |
| 9 |
مرکز احیاء
قم
|
516/3 و 1927/3 عکسی | بیکاتب | قرن 13 | - | 10 | شناسنامه ← |
| 10 |
دانشگاه
تهران
|
1236/49-ف و 1338/49-ف | بیکاتب | 1203ق | - | - | شناسنامه ← |
| 11 |
گلپایگانی
قم
|
4813/2-24/113 | حسن بن علی دارانی فریدنی | ذیحجه 1220ق | نستعلیق | 8 | شناسنامه ← |
| 12 |
مجلس
تهران
|
6678/2 | بیکاتب | 1234ق | - | 21 | شناسنامه ← |
| 13 |
الهیات
مشهد
|
554/5 | ابوالحسن بن محمد بافقی | جمادی الاول 1237ق | - | 19 | شناسنامه ← |
| 14 |
مولوی
مشهد
|
554/4 | نامشخص | - | - | - | شناسنامه ← |
| 15 |
مفتاح
تهران
|
1236/4 | کاتب کتابخانه نهاوند نواب والا آشنای نهاوندی | صفر1238ق | - | - | شناسنامه ← |
| 16 |
ملی
تهران
|
15831 | نواب والا آشنای نهاوندی | 1238ق | نستعلیق | 27 | شناسنامه ← |
| 17 |
مرعشی
قم
|
7409/1 | بیکاتب | 1258ق | - | 7 | شناسنامه ← |
| 18 |
مرعشی
قم
|
15619/1 | بیکاتب | 1259ق | نسخ | 21 | شناسنامه ← |
| 19 |
مجلس
تهران
|
6271/12 | محمد طاهر | 1291ق | شکسته نستعلیق | 17 | شناسنامه ← |
| 20 |
فرمانفرمائیان، حافظ (دکتر)
تهران
|
بدون شماره/14 | بیکاتب | بیتاریخ | نستعلیق | - | شناسنامه ← |
| 21 |
وزیری
یزد
|
2527/1 | بیکاتب | بیتاریخ | نستعلیق | 8 | شناسنامه ← |
| 22 |
دانشگاه
تهران
|
3743/14-ف | بیکاتب | بیتاریخ | نستعلیق | - | شناسنامه ← |
| 23 |
دانشگاه
تهران
|
8645/2 | بیکاتب | بیتاریخ | نستعلیق | 18 | شناسنامه ← |