میدان العقل

● میدان العقل / کیمیا / عربی miydān-ul ‘aql جابر بن حیان، 120 - 198 ؟ قمری jāber ebn-e hayyān (739 - 814) دفتری است کیمیایی که‌مؤلف در آن می‌گوید که این را پس از دیگر دفترهای من که چگونگی خواندن آنها را در «المنطق الصغیر» نوشته‌ام باید خواند و از آنها است «الافاضل من الفوائد و البراهین علی صحة الموازین» - در آن یاد می‌شود از «النظم، الموازین، الحاصل، الحدود، العین - که باید شب و روز اینها را نزد استادی دانشمند خواند و اگر هندسه و منطق بدانند به جز آنها نیازی نخواهند داشت - البغية المنتهی، نخستین و دومین المیزان، المنطق الصغیر المختصر، الصفوة، الفائدة، الطب، المنطق، البرهان، الاستدلال، الادلة، التراکیب» و نیز از بلیناس.وی می‌گوید که به سیدم جعفر سوگند که مانند نوشته‌های من در جهان نیامد و نخواهد هم آمد. خواص جسم‌ها را به حرف‌ها نشان می‌دهد.بیرونی در فهرست نگارشهای رازی (ص 17) از میدان العقل او یاد نموده و آنرا فلسفی خوانده است.(دانش پژوه) آغاز: الحمد لله رب العالمین کثیراً کما هو اهله و مستحقه ینبغی ان یعلم فی کتابنا هذا قولنا علی العموم و الخصوص فی امر الموازین‌خاصة. فان هذا الباب فی علوم الناس یحار فیه العقول (7 صفحه پس از این) و لذالک سمینا کتابنا هذا بکتاب میدان العقل. فلنقل الآن ... انجام: بطول دراسة علم سرایر الخليقة وصنعة الطبيعة و هو لعمری کذلک وفقنا الله و ایاک لمافزت انه جواد وکریم تم الکتاب المیدان العقل بحمدالله تعالی و عونه چاپ: در مختار رسائل جابر بن حیان از پول کراوس در مصر، 1354، ص 206-223 [تاریخ التراث العربی سزگین 454/4؛ ریحانة الادب 108/5؛ فهرست ابن ندیم 422؛ بغدادی،هدیه 249/1]