منشأ الانشاء

● منشأ الانشاء / نامه‌نگاری / فارسی manša’-ol enšā’ نظامی، عبدالواسع بن مطهر، ق 11 قمری nezāmī, ‘abd-ol-vāse‘ ebn-e motahhar(- 17c) منشآت سید نظام الدین عبدالواسع نظامی نیشابوری است که توسط ملک احمد کاشفی متخلص به فغانی در سال 809ق برابر با حرف «ط»و «ظ» ابجد جمع آوری شده است.در مصرع دوم از مطلع، «مقدمه شرح بیست باب در اسطرلاب» عبدالعلی بیرجندی آمده است، و از اینجا معلوم می گردد که دیباچه این شرح را عبدالواسع نظامی انشاء نموده است.فغانی کتاب را در یک «مطلع» و سه «فقره» و یک «مقطع» و «مستزاد» تنظیم نموده است: مطلع شامل دو «مصرع»: 1) خطبه کتاب‌ها، 2) آنچه بر ظهر کتب نوشته؛ فقره 1. آنچه به فرمان سلاطین زمان انشا یافته، مرتب از اقتباس و دو ترکیب و سجعی؛ فقره 2. آنچه از زبان و ارکان دولت عنان بنان به صورت بیان آن تافته؛ فقره 3. آنچه خود در ارسال مکاتبات شتافته (مکاتباتی که خود وی فرستاده). آغاز: منشأ انشاء الکلام حمدالله الواسع العلام ثم الصلوة و السلام علی منشی مناشی دین اسلام و اله و ذریاته الجامعین منشآته الی یوم القیام خطبه دیوان منشآتی که منشیان فصاحت ... انجام: زین گونه تحفه هات فراوان قبول باد ×× و ابر به سیلت متواتر وصول باد / هر مرغ کو زکوه پرد از ... لولیان ×× در آشیان ریش تو آن را نزول باد چاپ: جلد اول این کتاب با تحقیق آقای همایون فرخ در تهران سال 1357 ش به چاپ رسیده [الذریعة 22/23؛ نسخه‌های منزوی 2121/3؛ مقدمه مقامات جامی ص 25؛ فصلنامه مشکوة، بنیاد پژوهشهای آستان قدس رضوی، ش 31 (تابستان 1370)، ص 168-181]