المقتصد فی شرح الایضاح

● المقتصد فی شرح الایضاح / نحو / عربی al-muqtaṣid fī š.-il īḍāḥ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن، - 471؟ قمری jorjānī, ‘abd-ol-qāher ebn-e ‘abd-or-rahmān(- 1079) وابسته به: الایضاح فی النحو؛ فارسی، حسن بن احمد (288-377ق) از متوسطات فوق العاده مشهوری که در نحو تألیف شده یکی کتابی است موسوم به «الایضاح فی النحو» از تصانیف مهم شیخ ابوعلی حسن بن احمد بن عبدالغفار بن محمد بن سلیمان بن ابان فارسی از حذاق نحویین و کبار ائمه ادب و از خواص اعیان و فضلای دربار عضدالدوله دیلمی و امیر سیف الدوله حمدانی ممدوح متنبی. خواهرزاده او ابوالحسین محمد بن حسین فارسی است. این کتاب مشتمل است بر یکصد و نود و شش باب که از آن یکصد و شصت و شش باب در نحو و بقیه در صرف است. به‌واسطه اهمیت و شهرت فوق العاده ای که داشته عده کثیری از فحول علمای نحو و ارکان عربیت بر آن شرح و تعلیق نوشته‌اند، و از جمله این افرادند: ابن حاجب معروف، ابن بناء مصری، ابوالبرکات عبدالرحمن بن محمد انباری، ابومحمد سعید بن مبارک معروف به ابن دهان نحوی، ابوعبدالله محمد بن جعفر انصاری، ابوالبقا عبدالله بن حسین عکبری، ابوالعباس احمد شریشی، ابوالقاسم علی بن عبیدالله بن عبدالغفار دقاق و غیره و بالاخره شیخ ابوبکر عبدالقاهر بن عبدالرحمن بن محمد جرجانی شافعی است که ابتدا آن را در کتاب بسیار حجیم مفصل مبسوطی مسمی به مغنی در سی مجلد و بعد در کتابی علی‌حده موسوم به مقتصد (همین شرح ما نحن فیه) در سه مجلد در کمال دقت و تحقیق و تتبع و تعمق و استقصا شرح و توضیح کرده است. (غلامعلی عرفانیان با تلخیص) چاپ: بغداد، محقق: کاظم بحر مرجان، وزارة الثقافة والاعلام، دار الرشید للنشر، 1982م.