الاصول

● الاصول = فی اصول الهندسه و الحساب = کتاب الاصول / ریاضیات / عربی al-uṣūl = fī uṣūl-il-hindisa wa-l-ḥisāb = k.-ul-uṣūl اقلیدس، 306-283 قبل میلاد oqlīdos (-306--283) مترجم: اسحاق بن حنین 215-298 قمری «اصول» در هندسه از مصنفات مهمه اقلیدس صوری مهندس یونانی است که حنین بن اسحق طبیب آن را از یونانی به عربی ترجمه کرده و ثابت بن قرة بن مروان حرانی آن را اصلاح نموده است، مشتمل بر پانزده «مقاله» که دو مقاله اخیر را از ملحقات شمرده‌اند. قفطی می‌گوید اقلیدس مظهر هندسه و معروف به صاحب «جومطریا» بوده و نام کتابش به‌یونانی «استروشیا» یعنی اصول علم هندسه است، این کتاب را حکمای یونان «ارکان» و رومیان «استقصات» و اسلامیون «اصول» نامیده‌اند. ابن الندیم در «الفهرست» می‌نویسد «نقله الحجاج بن یوسف بن مطر نقلین احدهما یعرف بالهارونی و هو الاول و نقلاً ثانیاً و هو المامونی و علیه یعول». ریاضیون بر این کتاب شروح بسیار نوشته‌اند. آغاز: النقطة هی شیی مالا جزء له و الخط هو طول لاعرض له و نهایتا الخط نقطتان [دنا 1071/1 (4 نسخه)] شرح و حواشی: 1- شرح اصول اقلیدس؛ کرابیسی، احمد بن عمر (3-) 2- اصلاح کتاب اصول اقلیدس = زیادات عباس بن سعید فی المقالة الخامسة من کتاب اقلیدس؛ جوهری، عباس بن سعید (-218) 3- شرح صدر المقالة العاشرة من کتاب اقلیدس؛ اهوازی، محمد بن حسین (290-360) 4- رسالة الى ابی الریحان البیرونی (الاولى)؛ ابن عراق، منصور بن علی (-425) 5- مختصر الاصول الهندسیة؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370-428) 6- حاشیة تحریر اقلیدس؛ ابن هیثم، حسن بن حسن (354-430) 7- حل الشکوک من کتاب الاقلیدس فی الاصول؛ ابن هیثم، حسن بن حسن (354-430) 8- شرح المقالة العاشرة من کتاب اقلیدس فی اصول المقادیر؛ فرید غیلانی، عمر بن علی (-582) 9- اصلاح اصول اقلیدس؛ اثیرالدین ابهری، مفضل بن عمر (-660) 10- تحریر اصول اقلیدس = تحریر اصول الهندسة و الحساب = تحریر اقلیدس؛ نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (597-672) 11- حاشیة تحریر اصول اقلیدس؛ نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (672-597) 12- اصول موضوعه اقلیدس؛ قطب الدین شیرازی، محمود بن مسعود (710-634) 13- تحریر اصول اقلیدس (ترجمه) = ترجمه اصول اقلیدس؛ قطب الدین شیرازی، محمود بن مسعود (634-710) 14- الاصول (مختصر) = تلخیص اقلیدس؛ چغمینی، محمود بن محمد (-745) 15- حاشیة تحریر اصول اقلیدس؛ جرجانی، علی بن محمد (740-816) 16- شرح تحریر اصول اقلیدس؛ دوانی، محمد بن اسعد (830-908) 17- حاشیة تحریر اصول اقلیدس؛ میبدی، حسین بن معین الدین (-911) 18- تعلیقة علی تحریر اقلیدس = رسالة فی الزاویة؛ خفری، محمد بن احمد (-957) 19- شرح تحریر اصول اقلیدس = شرح المقالة العاشرة من اصول اقلیدس؛ یزدی، محمد باقر بن زین العابدین (-11) 20- تقریر التحریر؛ مهندس لاهوری، خیرالله بن لطف الله (-12) 21- شرح المقالة العاشرة من اصول اقلیدس؛ نراقی، ابوتراب بن احمد (13-) 22- حاشیة المقالة العاشرة من أصول الهندسة و الحساب؛ طبری، محمد کاظم بن رضا (-13) 23- حاشیة تحریر اقلیدس؛ حسینی، موسی بن فضل الله (-13) 24- توضیح الاشکال = شرح تحریر اقلیدس؛ نراقی، مهدی بن ابی ذر (1209-1128) 25- حاشیة تحریر اصول اقلیدس؛ یزدی حائری، محمد باقر بن مرتضی (1298-1239) 26- حاشیة تحریر اصول اقلیدس؛ زنجانی، ابراهیم بن ابو الفتح (-1351) 27- حاشیة تعلیقة تحریر اقلیدس؛ دیزجی زنجانی، اسمعیل بن ابراهیم (1378-1309) 28- توضیح التحریر؛ دیزجی زنجانی، اسمعیل بن ابراهیم (1309-1378) 29- ملخص تحریر اقلیدس = تلخیص تحریر اقلیدس؛ حسینی، زین العابدین بن محمد 30- شرح صدر المقالة العاشرة من کتاب اقلیدس؛ خازن، ابوجعفر 31- تحریر اصول اقلیدس (ترجمه)؛ جزی استرآبادی، محمد تقی بن علی 32- حاشیة تحریر اصول اقلیدس 33- مقدمات تحریر اقلیدس للطوسی 34- حواش علی الاصول لاقلیدس 35- شرح تحریر اصول اقلیدس (دو عنوان متفاوت) 36- حاشیة توضیح الاشکال 37- تحریر اصول اقلیدس (ترجمه) (دو عنوان متفاوت) 38- شرح تحریر اصول اقلیدس 39- الاصول (منتخب) = منتخب کتاب اقلیدس 40- شرح تحریر اصول اقلیدس (سه عنوان متفاوت) 41- حاشیة تحریر اصول اقلیدس (دو عنوان متفاوت) 42- حاشیة تحریر اصول اقلیدس (سه عنوان متفاوت) 43- مصادرة المقالة السادسة من اصول اقلیدس (مقالة فی..)