معما

● معما = رساله در معما / معما / فارسی moʻammā = r. dar moʻammā تفرشی، علی اکبر، ق12 قمری tafrešī, ʻalī akbar (- 18c) تاریخ تألیف: عالیجاه میرزا محمد باقر حکیم باشی تاریخ تألیف: 1105ق مؤلف معاصر شاه سلیمان صفوی (- 1105ق) وشاه سلطان حسین صفوی (- 1135ق) بوده و این کتاب معما را به ترتیب حروف تهجی از «ایاز» تا «یادگار» و هر حرفی به عنوان بابی نگاشته است. وی در سبب تألیف کتاب می‌گوید که چون استادان سابق و لاحق اسم را در درج یک مصراع یا بیشتر اندراج می‌داده‌اند. من اسم را بی زیاده و نقصان در مصراع آخر بسته به ترتیب حروف هجا ذکر می‌کنم. در پایان کتاب یک رباعی در تاریخ جلوس شاه سلطان حسین صفوی آورده است و به دنبال آن نه فقره معمای موشح که از مجموع آنها بیت ذیل استخراج می‌شود: «شاه سلطان حسین والاجاه ×× تا ابد باد در پناه اله». آغاز: نتوان گفتن سپاس حق تسهیلی است ×× کی حمد خداوند جهان تحصیلی است / در دامن عجز است می‌باید زو ×× تکمیل سخن. این عمل تذیـیلی است. اما بعد بر ضمائر ارباب حل و عقد پوشیده نماند که این احقر بشر علی اکبر تفرشی چندان که در مضمار کتاب از فنون معما سعی و تکاپو و جد و جستجو نمود؛ باب الالف - احمد: بر عالمیان نبوت آن سرور ×× پیداست چون آفتاب از شق قمر انجام: یادگار: این رساله از لطف اوست ×× آن که می‌گردد به لطف او سپهر / تا بود ثابت کواکب بر فلک ×× باد یادش در دل اکبر چو مهر؛ اکبر به دو جزء تحلیل و جزء اولش منقلب ... و کار بر تحصیل وی شده مهر از کلمه یادش به دل و یادگار شد. [الذریعة 269/21؛ نسخه‌های منزوی 2200/3]