المعانی و البیان (ارجوزة)

● المعانی و البیان (ارجوزة) = منظومه ابن شحنه / معانی بیان / عربی al-ma‘ānī wa-l bayān (urjūza) = manzūme-ye ebn-e šahne قمی مشهدی، محمد بن محمد رضا، - 1107 قمری qomī mašhadī, mohammad ebn-e mohammad rezā(-1696) منظومه‌ای است در صد بیت،که ناظم در آن علم معانی را به طور خلاصه و موجز در 8باب و بعد از آن علم بیان و بدیع را به نظم کشیده است. ناظم خود در روز سه‌شنبه نهم رمضان 1074ق درمشهد این منظومه را به نثر شرح کرده و نام شرح را «انجاح المطالب فی الفوز بالمآرب» قرار داده است. ناظم از تلامذه علامه مجلسی بوده ودر 1102ق از او اجازه دریافت نموده وخود صاحب تفسیر مشهور «کنز الدقائق»است. این منظومه در ضمن کتاب‌های «صراط الجنة» و «عقود الجمان» به چاپ رسیده است.نسخه‌ای از این منظومه در مجلس شورا ست که حائری آن را از حر عاملی دانسته است. این منظومه در الذریعه (496/1 شماره 2444 و 136/23 شماره 8378) از قمی مشهدی دانسته شده است که با همین نسبت در مجله تراثنا (211/4-217) به چاپ رسیده است، ولی در ایضاح المکنون (581/2) این منظومه با عنوان «منظومة ابن الشحنة فی علم البلاغة» از ابوالولید محمد بن محمد بن محمود حلبی حنفی (- 815ق) معرفی شده، و همچنین محمد بن محمد غزی حنفی آنرا با عنوان «مواهب الرحمن علی مائة المعانی و البیان لمنظومة ابن الشحنة» شرح کرده است چنان‌که در ایضاح المکنون (601/2) آمده است. بحر العلوم (-1212ق) این منظومه را با نسبت به ابن شحنه شرح کرده و نسخه‌ای از آن در مرکز مطالعات اسلامی قم معرفی شده است. ما گرچه همه نسخه‌های موجود را تحت نام قمی آورده‌ایم ولی همچنان نسبت دقیق این رساله جای بررسی دارد. آغاز: بسمله الحمدلله و صلی الله ×× علی نبیه الذی اصطفاه / محمد و آله و سلما ×× و بعد قد احببت ان انظما / ارجوزة لطیفه المعانی ×× فی علمی البیان و المعانی / ابیاتها عن مئة لم تزد × فقلت غیر آمن من حسد انجام: براعة استهلال و انتقال ×× حسن الختام انتهى المقال. شرح و حواشی: 1- شرح منظومة ابن الشحنة؛ بحرالعلوم، محمد مهدی بن مرتضی (1212-1155) 2- انجاح المطالب فی الفوز بالمآرب؛ قمی مشهدی، محمد بن محمد رضا (-1107) 3- شرح منظومة علم البدیع