مختصر الوافي في علم القوافى

● مختصر الوافي في علم القوافى = الرسالة الوافية فى علم القافية = رساله در قافیه = وافیه در علم قافیه = دستور قافیه / عروض و قافیه / فارسی moxtasar-ol vāfī fī ‘elm-el qavāfī = ar-r.-ol vāfīya fī ‘elm-el qāfīya = r. dar qāfīye = vāfīye dar ‘elm-e qāfīye = dastūr-e qāfīye جامی، عبدالرحمن بن احمد، 817 - 898 قمری jāmī, ‘abd-or-rahmān ebn-e ahmad (1415 - 1493) مختصری است در علم قافیه با شواهدی از شعر فارسی، مشتمل بر یک «مقدمه» و پنج «فصل»: مقدمه: در معنی قافیه؛ فصل: در حروف قافیه؛ فصل: در حرکات قافیه؛ فصل: در حروف روی؛ فصل: در تقطیع قافیه؛ فصل: در عیوب قافیه؛ خاتمه: در قوافی معمول و غیر معمول. از آن جا که جامی نام خود را در خطبه کتاب نیاورده، در برخی از فهرست‌ها نسخه‌هایی از این کتاب درست شناسایی نشده است. در ملی تهران(ج2، ص200 و ج5، ص310) مؤلف معرفی نشده و در ج3، ص301 مؤلف آن را علی حسینی متخلص به ثاقب از قرن سیزدهم دانسته‌اند. در مجلس (ج2، ص361، ش604/3) ناشناخته معرفی و درج 10، ص 681-682، ش3115/24 و ج10، ص 1402-1403، ش 3457/64 به اشتباه از میرزا حبیب قاآنی شیرازی شاعر معروف قرن 13 دانسته شده است. سه نسخه از آن هم در مخطوطات فارسی دارالکتب مصر(ج2، ص137) به احتمال به عطاءالله بن محمود حسین نسبت داده شده است. آغاز: بعد از تیمن موزون ترین کلامی که قافیه سنجان بلاغت بدان متکلم گشته اعنی سپاس و ستایش حضرت واهب العطیات ... نموده میشود که این مختصریست ... بقواعد علم قوافی که بموجب اشاره بعضی از اجله اصحاب و اعزه احباب صورت تحریر و سمت تقریر می‌یابد امیدواری چنان است که بسعادت اصغاء محظوظ و بعین رضا منظور و ملحوظ گردد ... مقدمه بدانکه قافیه در عرف شعراء عجم عبارتست از اتمام آنچه تکرار آن در آخر ابیات واجب باشد انجام: چنانکه می‌گوید خصم شتر دلت راقربان نمی کند زان روی دست ذابح آمیخته کارد است و السلام. چاپ: به سال 1872 در پاریس به ضمیمه عروض سیفی چاپ گردیده؛ به کوشش کرامت رعنا حسینی، یادگارنامه حبیب یغمائی، تهران، 1356: ص 201-212. [الذریعة 14/17 و 164/8 و 19/25 با عنوان «وافیه در علم قافیه» و «دستور قافیه»؛ جامی حکمت 162، 168، 169؛ نسخه‌های منزوی 2174 و2173/3و2161-2162؛ یادگار نامه یغمایی 201؛ کشف الظنون 881/1؛ نسخه‌های منزوی 2173/3؛ مشترک پاکستان 2699/13-2700و2979-2980؛ دنا 9: 276-274 (51 نسخه)] شرح و حواشی: 1- شرح مختصر الوافی فی علم القوافی؛ بهادر صفوی، ارتضا علی بن احمد (1198-1251) 2- شرح مختصر الوافی فی علم القوافی