المختصر فی تاریخ اخبار البشر

● المختصر فی تاریخ اخبار البشر = المختصر فی أخبار البشر = تاریخ ابوالفداء / تاریخ / عربی al-muxtaṣar fī tārīx-i axbār-il bašar = al-muxtaṣar fī axbār-il bašar = tārīx-u abu-l-fadā’ ابوالفداء، اسماعیل بن علی، 672 - 732 قمری ab-ol-fedāe, esmā‘īl ebn-e ‘alī (1274 - 1332) کتاب تاریخ المختصر فی اخبار البشر در چهار مجلد است. این کتاب متضمن اطلاعات مربوط به ادوار پیش از اسلام و عهد اسلامی تا 729ق است. بخش‌های اولیه المختصر بیشتر مبتنی بر مطالب الکامل ابن اثیر است. جلد اول درباره انبیاء، شاهان ایران، مصر، یونان و روم، اعراب پیش از اسلام و تاریخ اسلام از آغاز تا خلافت منصور عباسی و قتل ابومسلم خراسانی است. جلد دوم درباره سلسله امویان اندلس، عصر خلافت عباسیان و نیز امیران و فرمانروایان ایران و شام و تا دوران عمادالدین زنگی در حلب است. جلد سوم کتاب از اخبار اسماعیلیه شام آغاز شده است. در این جلد از دوران ایوبیان، جنگ‌های صلیبی، ملوک مصر و شام و تونس تا وفات الاشرف صاحب حمص سخن رفته است. جلد چهارم از فتح قیصریه و مرگ هلاکوخان مغول در 663ق آغاز می‌گردد. مطالب الکامل ابن اثیر تا حوادث 628ق پایان می‌پذیرد. ولی ابوالفدا حوادث تاریخ اسلام را تا 730ق آورده است. کسانی چون ابن حبیب دمشقی و ابن شحنه و دیگران ذیل‌هایی بر تاریخ او نوشته‌اند که معروف‌ترین آنها تتمة المختصر ابن وردی است. حاجی خلیفه در کشف الظنون تاریخ ابوالفداء را چنین معرفی کرده است: «المختصر فی اخبار البشر، فی مجلدین للملک المؤید اسمعیل بن علی الایوبی المعروف بصاحب حماة المتوفی سنة 732، اورد فیه شیئاً من التواریخ القديمة و الاسلامية لیکون تذکرة مغنية عن مراجعة الکتب المطولة و اختصر من الکامل و غیره من نحو عشرین مجلداً و رتب التواریخ القديمة على مقدمة و خمسة فصول و التواریخ الاسلامية علی السنين حسب تأليف الکامل، فالمقدمة تتضمن امور: الاول فی کثرة الاختلاف بی المورخین، الثانی فی معرفة نسخ التوراة، الثالث فی معرفة جدول اقترحه يتضمن ما بین التواريخ من المدد؛ و الفصل الاول: فی ذکر الانبیاء و حکام بنی اسرائیل، و الثانی: فی ذکر ملوک الفرس، و الثالث: فی ذکر الفراعنة و غيرهم، و الرابع: فی ملوک العرب، و الخامس: فی ذکر امم العالم، وانتهى فيه الى سنة 709 ...». المختصر بارها در کشورهای مختلف به چاپ رسیده و به زبانهای لاتین، فرانسوی و انگلیسی ترجمه و منتشر شده است.(ابوالفضل حافظیان) آغاز: الحمد لله الذی حکم علی الاعمار بالاجال ... اما بعد فيقول العبد الفقیر اسماعیل بن علی ... ان اورد فی کتابی هذا شيئا من التواریخ القدیمه و الاسلاميه یکون تذکرة یغنيني عن مراجعه الكتب المطوله و اخترته و اختصرته من ... و لما تکامل هذا الكتاب سميته «المختصر فی اخبار البشر» چاپ: استانه، 1286ق؛ مصر، المطبوعات الحسینیه، 1325ق. [کشف الظنون 1629/2؛ معجم المطبوعات 333] شرح و حواشی: 1- تتمة المختصر فی اخبار البشر؛ ابن وردی، عمر بن مظفر (691-749)