كيفية صدور الموجودات

● كيفية صدور الموجودات = كيفية صدور الاشياء = صدور الكثرة عن المبدأ الواحد الأول = اجوبة مسائل قاضی القضاء هرات / فلسفه / عربی kayfīyyat-u ṣudūr-il mawjūdāt = kayfīyyat-u ṣudūr-il ašyā’ = ṣudūr-ul kaṯra ‘an-il mabda’-il wāḥid-il awwal = ajwibat-u masā’il-i qāḍi-yil-qaḍā’-i harāt نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، 597 - 672 قمری naṣīr-od-dīn-e tūsī, mohammad ebn-e mohammad (1201 - 1274) تاریخ تألیف: ذیقعده 666ق در پاسخ پرسش قاضی القضات هرات، درباره چگونه آفریده شدن موجودات از ذات پروردگار و چگونگی علم باریتعالی به جزئیات. آغاز نسخه‌ها یکسان نیست. قاضی القضاة هرات فخرالدین محمد بن عبدالله البيارى قاضى الهراة [رک: تلخيص مجمع الآداب، ابن الفوطی، ج4، قسم ثالث، ص 200] ابن الفوطی در ضمن شرح حال امیر قطب الدین محمد غوری معروف بن کرت نامی از قاضی فخرالدین محمد بن عبدالله بیاری معروف به قاضی هرات می‌برد که شاید مقصود از قاضی القضاة هرات هم او باشد. (مدرس رضوی) ظاهراً خواجه نصیر در سفری که به دیدار او رفته، قاضی از او این سؤالات را نموده و خواجه بدانها پاسخ داده است. در آغاز پاسخ به سؤال دوم، از شرح اشارات نیز یاد می‌کند. در پایان آن نوشته است که اگر باز هم دشواری هست بگوید تا روشن سازد. آغاز: الحمد لله حمد الشاكرين و الصلوة على رسوله محمد و آله الطاهرين يقول محرر هذه الاسطر، احوج خلق الله اليه محمد بن محمد الطوسی: سالنی مولانا قاضی القضاة بهراة ... حين استعسدت بخدمته و استفدت من نتائج فكره و قريحته و ذلك فى شهور سنة ست و ستين و ستمأة عن قول الحكماء فى كيفية صدور الموجودات من مبدأها الاول و عن مذهبهم فى علمه تعالى بالجزئيات ... فاردت ان اجيب عن سؤاله انقيادا لاشارته و ان كانت العوائق كثيرة و الشواغل متراكمة و الخاطر مقسم و الذهن متوزع غير مساعد و الحال غيرملائم حررت ما اقتضاه الوقت و حضر فى الحال راجيا ان اعود و اكتب في اوان الفراغ ذاكرا وافيا بما طلبه و شرحا كافيا لما قصده مستعينا بالله وحده مفيض العقل و ملهم الصواب. فاقول: اما المطلوب فلنقدم له مقدمة ... انجام: فهذا ما فهمته من قولهم: علم المبدا الاول بالجزئيات يكون على وجه كلى، لا على وجه جزئی زمانی. و ذلك ما اردت ايراده فى جواب سؤال مولانا العالم المحقق فخر الملة و الدين شمس الاسلام و المسلمين سيد افاضل المتبحرين قاضى القضاة ادام الله علوه. فان طابق مراده فهو المطلوب و ان توقف فی شیئ من ذلك اعاد بفضله ذلك الموضع لاوضح ما عندى فيه انشاء الله تعالى و هو ولى التوفيق و ملهم الصواب منه المبدأ و اليه المآب. فرغ من كتابة مسودته فى ذى القعدة سنة ستة و ستين و ست مأة (666) هجرية، حامدا و مصليا مسلما و داعيا مستغفرا. چاپ: دانش پژوه در سال 1335ش در سه گفتار خواجه طوسی (296 انتشارات دانشگاه) به چاپ رسانده است؛ اجوبة المسائل النصيرية، به اهتمام عبدالله نورانی، تهران، 1383ش، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ص 43 [آثار و احوال خواجه: 261و 318؛ ذریعه 193/18«رسالة في كيفية صدور الموجودات»]