کراسه المعی

● کراسه المعی = کراسه اعتمادی / گوناگون / فارسی korrāse-ye alma‘ī = korrāse-ye e‘temādī افضل الملک، غلامحسین بن مهدی، 1279 - 1348 قمری afzal-ol-molk, qolām-hoseyn ebn-e mahdī (1863 - 1930) مجموعه بزرگی است در چهار جلد شامل رساله‌ها و مطالب مختلف و فواید متفرقه که در مواردی به خط مؤلفین یا مترجمین آثار کتابت شده و در برخی موارد نسخه چاپی رساله‌ها را ضمیمه کرده است. افضل الملک که مستوفی اول دیوان و مترجم دارالترجمه ناصری بوده این مجموعه را بهاشاره و تحت حمایت محمد حسن خان اعتمادالسلطنه وزیر انطباعات و مترجم مخصوص ناصرالدین شاه گرد آورده است.المعی خود داستان گردآوری کراسه اش را چنین نگاشته است: «بسمله. در عهد سلطنت ... ناصرالدین شاه قاجار ... جناب مستطاب اجل امجد اکرم آقای محمد حسن‌خان اعتماد السلطنه وزیر دارالتألیف و دارالترجمه همایونی و دارالمطبوعات و مترجم مخصوص حضور همایونی که همه روزه در سر نهار در حضور باهر النور سلطانی ساعتی اذن جلوس داشته، قوانین اروپ و مطالب اساسی و فن دیپلماسی و طرز ترقیات دول را به عرض می‌رسانید و از وزراء نمره اول بودند، از چند سال به این بنده فرمودند که چندین جزء کاغذ سفید را در جلدی قرار بدهم و به مرور دهور، به تدریج ایام و ترتیب اعوام مطالب تاریخی و ادبیات و شعر و قوانین دول خارجه و آثار اسلامی و بعضی قراردادها و معاملات دولتی و اداراتی و ثبت و فرمانهای قدیم ژغرافی (جغرافی) بعضی امکنه را که در التزام رکاب شاهانه به بعضی سفرها و بلوکات می‌رویم و می‌بینیم و پاره‌ای مطالب متفرقه را در این اوراق سفید جمع کنم به خط خود و دیگران بنگارم و بعضی نسخه‌های کوچک قلمی یا چاپی را ضمیمه آن نمایم که کلکسیون تمام مطالب باشد، لذا این بنده (میرزا غلامحسین خان ادیب) مستوفی اول دیوان اعلی افضل الملک که مترجم دولتی بودم ... در ظرف چندین سال تفننا جامع این مجموعه و مخلاة کبیره شد ... در این سنه هزار و سیصد و دوازده هجری این اجزاء متشتته را به نظر مبارک این وزیر بزرگ رسانیده عرض کردم اسم این مجموعه را کراسه اعتمادی بگذارم، فرمودند تألیف بسیار و تصنیف بی شمار از من در ایران چاپ و منتشر شده است و من چون مجال ندارم که جمیع مطالب این مجموعه را تصفح و تتبع کنم لهذا خوب و بد و تعریف و تکذیب آن را به عهده شما می‌اندازم که محل هدف ذکر جمیل و قبیح شوید تخلص شما در شعر «المعی» است، خوب است اسم این مجمعه را کراسه المعی بگذارید که لمعان آن همه جا بتابد ... و طرز جمع‌آوری این کتاب را این طور می‌کردم: هر یک از فضلا و دانشمندان که در دارالتألیف گاهی می‌آمدند یا در حضور این وزیر بزرگ حاضر می‌شدند مطالبی که می‌گفتند خواهش می‌کردم که به خط خودشان در یکی از صفحات این اوراق بنگارند یا به خط دیگری آن نسخه را بدهند که ضمیمه این مجموعه بنمایم و در این کتاب چند مطالب خوب به خط جلالت‌مآب اجل اکرم آقا میرزا حسین خان منشی اسرار دولتی طباطبایی تبریزی ... است ...». کراسه المعی مجموعه‌ای است مشحون از رساله‌ها، نامه‌ها، فرامین، اسناد وزارت خارجه، اشعار، احادیث، تحقیقات لغوی، تصاویر و ترجمه‌های روزنامه‌های خارجی، نسخه‌های طبی، ماده تاریخ‌ها، ذکر برخی وقایع تاریخی و طبیعی، اسامی جغرافیایی، احوالات سلاطین، نقشه‌های بناها، نمونه نقاشی و ... . افضل الملک برای این مجموعه فهرستی تنظیم کرده و آن را در اختیار کاتب دارالتألیف ناصری، آقا مرتضی قرار داده که با خط نسخ ممتاز خود آن را کتابت کند تا در ابتدای کراسه قرار دهد. برخی عناوین فهرست مذکور چنین است: 1. صد کلمه حضرت امیرالمومنین علی ابن ابی طالب صلوات الله علی مترجم به فارسی و ترکی عثمانی (مائة کلمة جاحظ است با ترجمه منظوم فارسی و ترکی، نسخه چاپی است)؛ 2. نسخه تاریخ قدیم بر نهج و اسلوب تقویم مسمی به تقویم التواریخ از هبوط آدم تا سنه 1672 مسیحی مطابق 1084؛ 3. ملحقات به تقویم التواریخ از سنه 1084 تا سنه 1298 به اهتمام جناب مستطاب اجل اکرم آقایی اعتمادی السلطنه زید الله؛ 4. طریقه شستن لباس پشمی و غیره به طوری که جمع نشود، نسخه از طولوزان برای درد اعضا، حب نشاط حکیم الممالک، طریقه خوردن یودیورد پتاس، ارتفاع سعیدآباد کنار رود چالوس؛ 5. تاریخ ایوان مبارک حضرت شاهزاده عبدالعظیم، چند شعر از یغما که در هجا گفته، تاریخ جلوس و وفات سلطان محمد بنمراد و جلوس سلطان احمد عثمانی؛ ... 10. سجع مهر جمعی از شاهزادگان قاجاریه و صدور و امرا و مشاهیر رجال؛ ... 20. احادیث و اخبار قصار و ...؛ ... 30. نقشه سلام عام خاقان فتحعلی شاه در عمارت باغ نگارستان؛ ... 40. سواد عریضه اهل هرات به اولیا دولت فرانسه در قصد جنگ انگلیس با ایران به بهانه هرات؛ ... 50. قانون ترتیبات مجلس شورای دولتی از دقایق علمی سیاسی جناب آقای اعتماد السلطنه؛ ... 60. صورت متعه مال التجاره ایران که در مدت یک سال شمسی به طرف اروپا از بندر طربزن رفته از 1300 تا 1301؛ ... 70. وضع مزار شیخ زین الدین علی الخوافی در تایباد هرات؛ ... 80 اعتراضات ثروتی و تجارتی؛ ... 90. سواد فرمان نادرشاه به خط میرزا مهدی خان وزیر در سنه 1153؛ ... 100. تحقیق لغت اردالی؛ ... 110. رساله در باب مقیاس اوزان و مقادیر و غیرها از اعتماد السلطنه؛ ... 120. اشعار ماده تاریخ فوت صدر اعظم؛ ... 130. دو شعر عربی در ترک معاشرت مردم، و سه ماده تاریخ جلوس و فوت سلطان محمد بن سلطان احمد مراد؛ ... 140. ارتیکل جلال الدین ساوجبلاغی برای اداره روزنامه اطلاعی؛ ... 150. مطلب در انواع بانک فرنگستان؛ ... 160. قانون مجلس وکلای فخام و وزرای عظام؛ ... 170. ترجمه و نگارش محمد عارف منشی و مترجم عثمانی؛ ... 180. اعتراض پلیتکی از جناب آقا زید مجده؛ ... 190. روزنامه ایران نمره 678 که امتیاز نامچه بانک در آن ثبت است؛ ... 200. تعیین منازل فیمابین دارالخلافه تهران و نجف اشرف؛ 210. در تحقیق مذهب اهل حق معروف بعلی اللهی و غالی و نصیری؛ ... 220. تاریخ انکشاف چای و استعمال آن در فرنگ؛ 221. ماده تاریخ قالی امامزاد صالح در تجریش.