کاغذشناسی

● کاغذشناسی = کاغذ و رنگهای الوان / متفرقه / فارسی kāqaz-šenāsī = kāqaz va rang-hā-ye alvān رساله‌ای است در بیان انواع کاغذ، روش رنگ کردن آن به رنگ‌های گوناگون، کیفیت تذهیب، حل کردن زر، نقره، برنج و مس، حل لاجورد، شنجرف و زنگار و غیره و ترکیب مرکب و بیان قلم. اگر چه پرویز اذکایی این رساله را بر اساس نسخه 4767 مجلس به صورت اجمال با عنوان «رساله خط در بیان کاغذ و رنگهای الوان و ترکیب مرکب و قلم و خط اوهل» در آبان 1348 معرفی و چاپ کرده و مؤلف آن را به قرینه کل آن مجموعه تحقیقاً از «آقا رضی الدین محمد بن حسن قزوینی» (- 1096ق) دانسته که طبق تاریخ نسخه 3121/5 مجلس این انتساب محل تأمل است. آغاز: بسمله. الحمدالله و الصلوة والسلام علی عباده اصطفی در بیان کاغذ و رنگهای الوان، کاغذهای جمیع بلاد را تجربه کرده اند آنچه پسندیده تر و باینده تر است کاغذ بغداد و دمشق و آمل و سمرقند است که خطوط را قابل است و کاغذهای جایهای دیگر اکثر شکننده و نشر کننده و ناپایدار است و کاغذ را اگر اندک گونه دهند بهتر بود، بسبب آنکه بیاض قوه باصره را ضعیف میکند و تا غایت همه خطوط استادان بر کاغذهای ملون افتاده. و الوان مختلفه بسیار است، بعضی مفرد مجرد چون زرد و سرخ و آل و کبود و زنگاری و خود رنگ و کاهی و آنچه مرکب است بعضی دیگر چون عودی و سبز و گلگون و فدیسه و نارنجی پس طریق هر یک بنمودار بیان و عیان کرده میشود ... چاپ: ضمن «کتاب آرائی در تمدن اسلامی» توسط نجیب مایل هروی در مؤسسه چاپ و انتشارات آستان قدس در مشهد (1372ش.)؛ توسط پرویز اذکایی، با عنوان «رساله خط در بیان کاغذ و رنگهای الوان و ترکیب مرکب و قلم و خط اوهل» در آبان 1348