القواعد و الفوائد

● القواعد و الفوائد = القواعد الاصولية و الفرعية = قواعد شهید / فقه، اصول فقه / عربی al-qawāʻid wa-l fawā’id = al-qawāʻid-ul uṣūlīya wa-l farʻīya = qavā‘ed-e šahīd شهید اول، محمد بن مکی، 734 - 786 قمری šahīd-e avval, mohammad ebn-e makkī (1334 - 1385) از بهترین و مفیدترین کتب فقهی امامیه است در خصوص قواعد کلی فقه. شهیدتحت عنوان «قاعده» یکی از قواعد اصولی یا ادبی را بیان داشته، سپس فروع فقهی که بر آن اصل، متفرع است توضیح داده است. شهید ثانی کتاب «تمهید القواعد» خود را بر همین اساس تألیف داشته است. این کتاب دارای مزایا و ویژگی‌های خاصی است که هیچیک از فقهای پیشین نظیرش را ننوشته‌اند از این جهت مورد توجه ارباب فضل قرار گرفته و از کتب درسی طلاب گردیده است. مجموع قواعد آن 302 قاعده است به اضافه حدود 100 فائده؛ شهید اول در این کتاب مسائل فقهی را بدون هیچ‌گونه ترتیب با عناوین «قاعده قاعده» آورده است. سپس مقداد سیوری (- 826ق) آنرا مرتب کرده و «نضد القواعد» نامیده است(ذریعه 24 ص 187) و شهید ثانی (911- 966ق) نیز آنها را مرتب کرده «تمهید القواعد» نامیده است. پیش از شهید از دانشمندان سنی ابی محمد عزالدین عبدالعزیز بن عبدالسلام سلمی (- 660ق) «قواعد الاحکام فی مصالح الانام» نگاشته و قاعده‌های کلی اصول و فقه را با موردهای جزئی سنجیده است. پس از این «کتاب الموافقات فی اصول الشریعة» ابی اسحق ابراهیم غرناطی مالکی (- 790ق) را باید یاد نمود که در این زمینه شاهکاری است. جمال الدین عبدالرحیم اسنوی (- 772ق) «التمهید فی تنزیل الفروع علی الاصول» نگارش 768ق در قواعد کلی اصول و فقه و همچنین «الکوکب الدری» در قواعد کلی نحو و فقه دارد. به نوشته الذریعه (433: 4) شهید دوم آن‌چنان‌که در دیباچه «تمهید القواعد الاصولية و العربية بتفريع قواعد الاحكام الشرعية» می‌گوید کتاب خود را از روی آن دو کتاب اسنوی نگاشته است.از متأخران ملا احمد نراقی «عوائد الایام» نگاشته و قاعده‌های کلی فقهی و اصولی و رجالی را در آن آورده و به خوبی آنها را بررسی نموده است. آغاز: بسمله، اللهم انی احمدک و الحمد من نعمائک و اشکرک و الشکر من عطائک ... انجام: و منها انتظار الإمام المؤتم فی صلاة الخوف و هذا يوصف بالوجوب. چاپ: مشار عربی، ص‌ص715-716؛ ایران، تهران، 1308ق، سنگی، وزیری، 328ص؛ به عنایت و اهتمام احمد بن حسین تفرشی، بدون کاتب؛ ایران، خشتی؛ قم، ضمن موسوعة الشهید الاول، جلد پانزدهم، 1430ق، چاپ محقق شده [الذريعة 193/17؛ فوائد الرضويه ص 645-652؛ دنا 317/8-321 (154 نسخه)] شرح و حواشی: 1- جامع الفواید فی تلخیص القواعد؛ فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله (-826) 2- حاشية القواعد و الفوائد؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953-1030) 3- القلائد السنية على القواعد الشهيدية = شرح قواعد الاحکام؛ حرفوشی، محمد بن علی (-1059) 4- حاشية على قاعدة من قواعد الشهید؛ کاشف یزدی، قاضی بن كاشف الدين محمد (-1075) 5- حاشية على قاعدة من قواعد الشهيد = اشکالات علی قاعدة ...؛ تبریزی، علی (زین العابدین) (-11) 6- شرح القواعد و الفوائد؛ حسینی مرندی، اسماعیل بن نجف (-1318) 7- مصابیح الظلام فی شرح قواعد الأحکام؛ مازندرانی، مهدی بن هادی (-14) 8- فهرست القواعد شهید اول = كشف الفوائد من كتاب القواعد 9- قاعده در شهادت 10- فهرست القواعد شهید اول = كشف الفوائد من كتاب القواعد