القسطاس المستقيم

● القسطاس المستقيم / منطق / عربی al-qisṭās-ul mustaqīm غزالی، محمد بن محمد، 450 - 505 قمری qazzālī, mohammad ebn-e mohammad (1059 - 1112) مؤلف، نظریه خاصی درباره میزان سنجیدن و تشخیص خطا و صواب در مسائل علمی در این کتاب ابراز داشته و خلاصه آن اینست که استدلال‌ها را باید باقسطاس مستقیم که از قرآن استفاده می‌شود سنجید. مقصود وی از قسطاس مستقیم، موازین خمسه: میزان تلازم، میزان تعاند، میزان تعادل اکبر، میزان تعادل اوسط و میزان تعادل اصغر است، و هر یک از این میزان‌ها را تفسیری شبیه بتفسیری که در منطق برای آنها می‌شود کرده است. غزالی در این کتاب، منطق فلاسفه و هر گونه مقیاس دیگری را که تصور شود، تخطئه کرده و مخصوصاً فلاسفه را از این نظر سخت انتقاد می‌کند. بنابراین باید گفت این، کتاب منطق نیست بلکه نقض و انتقاد اساس آن است. (عبدالحسین حائری) آغاز: الحمدلله تعالى أولا و أصلى على رسوله ثانياً و اقوال اخوانی هل فيكم من يعيرنى سمعه لاحدثه بسىء من أسمارى، فقد استقبلني في أسفارى رفيق من رفقاء أهل التعليم و غافصنى بالسؤال و الجدال مغافصة من يتحدى باليد البيضاء انجام: و كل ذلك من قصور الجاهلين و دعواهم في نصرة الدين منصب العارفين. و إن كثيرا ليضلون بأهوائهم بغير علم إن ربك هو أعلم بالمهتدين چاپ: بیروت، 1959م، 102ص، اعاد نشره: الاب فیکتور شلحت؛ قاهره، مطبعة عیسی البابی الحلبی، نشر ضمن: سلسلة زعماء الفلسفة والادب والاخلاق، مجلد3. [فهرس مخطوطات دارالکتب الظاهرية، التصوف: 437/2-438؛ فهرس مخطوطات دارالکتب الظاهرية، الفلسفة و المنطق: 62-63؛ کشف الظنون: 1326/2؛ مؤلفات الغزالی: 160-165؛ سبکی رقم 34؛ غزالی در آخر معیار العلم به آن اشاره کرده؛ الاوقاف العامة موصل 294/2؛ دنا 188/8]