فرسنامه

● فرسنامه = اسب نامه / شعر، حیوان شناسی / فارسی faras-nāme = asb nāme حسینی هاشمی، زین العابدین بن ابوالحسین، - 926 قمری hoseynī hāšemī, zeyn-ol-‘ābedīn ebn-e ab-ol-hoseyn (- 1520) اهدا به: شمس الدین مظفرشاه پادشاه گجرات (917 و 932) تاریخ تألیف: جمادی الثانی 926ق ترجمه از هندی به نظم فارسی است، در دو «قسم»: قسم اول در دوازده باب، و قسم دوم در سی و هشت باب و مجموعاً پنجاه «باب»: بخش 1. باب 1) معرفت اصل و فرع رنگهای اسبان، عیب و هنر آن، 2) معرفت پنج‌های یهودی موی اسب و نیک و بد آن، 3) معرفت سال اسب و شماردن دندانهایش، 4) اسبان رونده و نشانه‌های چالاکی و رزمندگی آنها، 5) گام رفتن در راه دور، 6) نشان‌های بدن اسبان، 7) خصایل و فراست اسب، 8) بلندی اسب و درازی و نیک و بد موی او و شناختن عرق او، در چهار فصل، 9) اجناس اسبان، در چهار فصل، 10) خاصیت طبایع آنها، 11) معرفت آن‌که اسب در هر فصل چه علت پیدا کند و داروهای مختلف، 12) آداب خوردن و نخوردن ترومونچه سبز و این‌که اسب را در هر ولایت چه غله دهند که مفید بود؛ بخش 2. بیان بیماری‌های اسبان: باب 1) درمان درد سر، 2) انواع دردهای شکم اسب، 3) درمان زخم‌ها، 4) تب‌های اسب، 5) بادها، در یازده فصل، 6) زکام و درمان آن، 7) صفرا و گرمی و درمان، 8) اسبی که پیشاب خون کند، 9) خون از دهان و بینی و مقعد آرد، 10) ضیق نفس، 11) اسبی که پیشاب او بسته شود؛ 12) کرم شکم، 13) رنجوری اسب، 14) دندان‌هایش جفت شود، 15) باد صفر، 16) آماس‌ها، 17) سرفه‌ها، 18) فواق (کوکک) یابد، 19) دق (کهین)، 20) خون او فاسد شده باشد، 21) اسبی که نمک سنگ بسیار خورد، 22) بیماری ناشی از بیوقت آب خوردن، 23) بیماری ناشی از روغن خوردن، 24) بسیار خوردن غله، 25) علت شقاق، 26) کری اسبان، 27) اسبی که بر تن او دانه‌ها بر آید که به هندی پیل گویند، 28) سینه اسب آماس کند، 29) علت در قضیب وی افتد، 30) آماس خصیه، 31) درمان اسبی که یک غلوله بکشد باز فرو گذارد، 32) سم ساییده شود، در دو فصل، 33) خارش در دم او افتد، 34) علل مجهول اسبان، 35) مارگزیدگی اسبان، 36) محل‌هایی که نباید اسب را بست؛ 37) معالجات متفرقه، در هشت فصل، 38) علاماتی که اهل تجربه آن را مبارک دانسته اند. آغاز: اسب فکرت چو زین کند دانا ×× به که گوید نخست حمد خدا / آن خدایی که توسن افلاک ×× کرده دایر به گرد مرکز خاک [کتابخانه گنج بخش 206/1-208؛ فهرست مشترک 447/1-448؛ ریو 482]