العين

● العين = کتاب العين / لغت / عربی al-‘ayn = k.-ul ‘ayn فراهیدی، خلیل بن احمد، 100 - 175 ؟ قمری farāhīdī, xalīl ebn-e aḥmad (719 - 792) لغات عرب را به ثنائی و ثلاثی و رباعی و خماسی تقسیم کرده و هر یک صحیح و غیرصحیح، و آن‌گاه آنها را به ترتیب ادای آنها از مخرج به گونه‌ای ابتکاری و مشکل گرد آورده است، ترتیب حروف در کتاب العین بدین گونه است: عین، حاء، هاء، خاء، غین، قاف، کاف، جیم، شین، ضاد، صاد، سین، زاء، طاء، دال، تاء، ظاء، ذال، ثاء، راء، لام، نون، فاء، باء، میم، واو، همزه، یاء. کتاب را بنا بر قول اصح لیث بن مظفر بن نضر بن سیار از خلیل روایت کرده است. این کتاب از منابع اولیه و مهم علم لغت به شمار می‌رود. نسخ کتاب عین (ظاهراً) قرن‌ها از دسترس دور بوده، چنان‌که جرجی زیدان می‌گوید: «نسخه‌ای از آن دیده نشده»، اما اکنون علاوه بر نسخه‌های ایران، نسخه‌هایی از آن را در دارالکتب مصر و در مجمع علمی عراقی می‌شناسیم. چاپ: بغداد، محقق عبدالله درویش، چاپ اول، جزء اول، 1386ق، 376ص. [معجم المؤلفین 1130/4؛ الذریعة 364/15؛ دارالکتب 28/2 و 36؛ معجم المطبوعات ص 835] شرح و حواشی: 1- کتاب العین (مختصر)؛ زبیدی، محمد بن حسن (316-379)