عمود المیزان

● عمود المیزان / فقه / فارسی 'amūd-ol mīzān کرمانشاهی، محمد بن محمد علی، ق13 قمری kermānšāhī, mohammad ebn-e mohammad 'alī (- 19c) اهدا به: فرهاد میرزا تاریخ تألیف: 10 شعبان 1288ق این کتاب در تطبیق بین آرای فقهی مذاهب چهارگانه تسنن و مذهب امامیه است. اصل کتاب به نام میزان الشریعه و تألیف عبدالوهاب بن احمد شعرانی است در تطبیق فقه مذاهب چهارگانه سنت و جماعت که علاوه بر مطالب فقهی، فوائد عرفانی را نیز دربردارد. مرحوم معتمدالدوله فرهاد میرزا در تاریخی که حکومت کردستان را داشت ملالطف الله امین الاسلام را به استخراج و تلخیص مطالب فقهی آن گمارد. وی نیز کار را به انجام رساند و آن را «مختصر المیزان» نام نهاد. سپس شاهزاده در صدد برآمد که مختصر المیزان را به فارسی برگرداند و اقوال فقهای امامیه را نیز با آن بیامیزد و از میان فقهای شیعه قول محقق حلی برگزیده شد و این کار را کرمانشاهانی به سال 1288 به انجام رساند و آن را عمود المیزان نام نهاد. وی اقوال فقهای شیعه را تحت عنوان «مترجم گوید» بیان کرده است. مترجم پس از دیباچه، مختصری از شرح حال فقهای چهارگانه را از وفیات الأعیان و مجملی از احوال محقق حلی و علامه حلی را برگرفته از لؤلؤ البحرین می‌آورد و پس از آن برخی اصطلاحات علم حدیث را که مناسب مقام بوده توضیح می‌دهد. مترجم در دیباچه می‌گوید: به جهت اینکه ظن تحریف نرود تمام کتاب را از نظر شیخ محمد فخر العلماء مفتی شافعیه گذرانده است که در پایان نسخه موارد تصدیق فخرالعلماء به عبارت زیر دیده می‌شود: «بعد الحمد لشارع احکام الاسلام ... نموده می‌دارد محمد بن امام الدین کردستانی ... که بر حسب امتثال امر ... شاهزاده معتمد الدوله ... من الابتداء الى الانتهاء مطالعه این کتاب عمود المیزان شد ترجمه ای که جناب فضایل آداب ... میرزا محمد کرمانشاهانی سلمه الله فرموده بلافرق و فصل موافق و مطابق اصل است. تبدیل و تحریفی نرفته ... 11 شهر ربیع الاول 1289». نسخه‌ای از این اثر به شماره 210 از مجموعه فیروز در جلد 21 فهرست مجلس معرفی شده و در برگ پایان آن نسخه، یادداشت ابوالقاسم قندهاری است که کتاب عمود المیزان را چنین نقد می‌کند: «این کتاب را از اول تا آخر به دقت با اصل ترجمه مقابله و تصحیح نمودم هر جا مترجم لغزیده بود و در حاشیه اشاره به خط آقا میرزا تصحیح شد. اصل کتاب عربی میزان الشریعه را با شرح آن که یکی از علماء مالکیه نوشته مکرر دیده بودم هزار افسوس دارم که سرکار نواب مستطاب اشرف به قاضی عبدالوهاب جور و ستم کرده کتاب به این اعتبار را به دو نفر بی دانش بی اطلاع، امر ترجمه نموده‌اند، همه جا لغزیده‌اند خاصه در مقدمه، و در غیر آن نیز اغلب جاها فتاوی ابوحنیفه را نسبت به امام مالک داده‌اند باری این ترجمه زیاد مشوش است ... شعبان 1299). (طباطبائی بهبهانی) آغاز: بسمله حمد بیکران و ثنای بی میزان مر خالق ملل و ابدان ... اما بعد در اوان دولت شاهنشاه ... ناصرالدین شاه قاجار ... حکمرانی و ایالت مملکة کردستان بذمه کفایت ... معتمد الدوله العلیه القاهره فرهاد میرزا ... و شاهد حال آنکه کتاب میزان الشریعه که از مؤلفات فاضل تحریر شیخ ... عبدالوهاب بن احمد شعرانی ...