طالع مولود

● طالع مولود = استخراج تقویم / هیئت، طالع بینی / فارسی tāle‘-e mowlūd = estexrāj-e taqvīm میر منجم، حسین بن غیاث، ق 10 قمری mīr monajjem, hoseyn ebn-e qīyās (- 16c) از جمال الدین حسین بن کمال الدین غیاث فارسی، مدعو به میر منجم (دیباچه). در استخراج طالع مولود، برای یکی از بزرگان که نام او در دیباچه نیامده است و از فحوای گفته مؤلف برمی‌آید که آن بزرگ تاریخ دقیق زایش خود را نمی‌دانسته و پس از تحقیق به دست آمده است که در شب پنج‌شنبه غره شوال سال هفتم از یاغی‌گری امیر سید ارغون ــ که در 880ق رخ داده بود ــ یعنی در 887 ق بوده است و در آغاز قسم دوم نام وی شیخ محمد آمده که ظاهراً جایگاه وزارت داشته است. از محرم 924 و شوال 938 چنان سخن رفته که ممکن است تاریخ نگارش میان این دو سال بوده باشد. در تقویم و اعمال و احکام مولود، در دو «قسم» و هر قسم در بخش‌های کوچک‌تر: قسم 1. اعمالی که در تصحیح طالع و دلایل آن و تسییرات و انتهائات ... در پنج باب: باب 1) تحقیق زمان و مکان ولادت در پنج فصل: اول در تصحیح تواریخ و ذکر زمان ولادت، در چند «وصل» ... 2) در استخراج مطالع طالع، در چند فصل: اول در استخراج مطالع طالع، در چند وصل، دوم در عمل نمودارات و تصحیح درجه طالع، در چند وصل، سوم در نمودار حکیم اسکندرانی، چهارم نمودار حکمای هند در چند وصل، 3) در استخراج تقاویم سیارات، در هفت فصل: اول استخراج تقاویم کواکب سبعه سیاره، در هفت وصل، دوم میل آفتاب، در هفت وصل، سوم نطاقات کواکب، در چند وصل، چهارم رجعت و استقامت کواکب، در شش وصل، پنجم استخراج سهام، در چهار وصل، ششم خطوط کواکب، در چهار وصل، هفتم قوه و ضعف کواکب در نه وصل، 4) اعمال کلیه مدار تسییرات در نه فصل: اول استخراج ارتفاع در چهار وصل، دوم استخراج سعه مشرق و تعدیل النهار در چهار وصل، سوم مطالع قمر کواکب، در چند وصل، چهارم استخراج قوس اول در چهار وصل، پنجم استخراج قوس اول در سه وصل، شم استخراج عرض آفاق در دو وصل، هفتم استخراج مطالع مصحح کواکب در چهار وصل، هشتم مطارح شعاعات، در پنج وصل، نهم طریق استخراج تقاویم بعضی کواکب ثابته، در چند وصل، 5) هیالیج طالع، در هفت فصل و هر یک در چند وصل، فصل‌ها: اول در تحقیق هیالجات و تعیین کدخدا، دوم در ایراد بعضی جداول، سوم ترتیب دلایل اصلی، چهارم ترتیب و ترکیب جداول مطالع، پنجم استخراج مطالع مصححه در آفاق، ششم تسییرات دلایل، هفتم انتهاآت و ذکر فردارات؛ قسم 2. احکام طالع همایون، در پنج باب: 1) احکام طالع همایون، در چهار فصل و هر فصل در چند وصل، فصل‌ها: اول در بیان قوای نفسانی، دوم در بیان حواس ظاهره و باطنه، سوم در صفات و مزاج، چهارم در بیان اخلاق و اوصاف مولود ...، 4) در مدلولات بیوت اثنا عشر، در دوازده فصل: اول در احکام بیت طالع، ... پنجم احکام خانه پنجم، ششم خانه ششم منسوب به آلام و امراض، ... دهم خانه دهم، منسوب به سلطنت و دولت و جاه، خانه یازدهم، منسوب به دوستان، خانه دوازدهم، منسوب به دشمنان، 5) در احکام طالع به دلایل مفرده، در هشت فصل: اول سهام کواکب سبعه و سهام مفرده، دوم احکام بودن کواکب در بیوت یکدیگر، سوم در بودن کواکب در حدود خود، چهارم در استدلال به وجوه کواکب، پنجم نظرات کواکب به یکدیگر، ششم در استدلال به کواکب ثابته، هفتم در احکام اثنا عشریات، هشتم در دلایل متفرقه. آغاز: قسم یکم: لطیف ترین اختری که از افق عنایت رب العباد طالع و تابان است ... قسم دوم: الحمد لله الذی حکمه المبرم اصوب الاحکام، و کلامه المتقن اصدق الکلام ... [دنا 273/7؛ فهرستواره منزوی 2988/4]