شرح المقصود في الصرف

● شرح المقصود في الصرف / صرف / عربی š.-ul-maqṣūd fī-ṣ-ṣarf دنقوز، احمد بن علی جمعه، ق 9 قمری danqūz, aḥmad ebn-e ‘alī jom‘e (- 15c) وابسته به: المقصود فی الصرف؛ ابوحنیفه، نعمان بن ثابت (80- 150) شرح مختصری است بر کتاب المقصود، به صورت «قوله قوله و ان قلت، قلت». این شرح با آغاز خطبه موجود، در فهرست المكتبة الازهريه به نقل از عنوان کتاب، به «دنقوز» که همان «شمس الدین احمد بن عبدالله رومی» معروف به «دیکقوز» است نسبت داده شده است؛ ولی ما مستند دیگری بر این مدعا به دست نیاوردیم، جز اینکه شارح نام برده، از شارحان کتاب المقصود است. اصل کتاب، یعنی کتاب المقصود را به ابوحنیفه، نعمان بن ثابت (-150ق) نسبت داده‌اند؛ لکن درست نیست زیرا علما و متخصصین فن از پیشینیان، همگی بر این عقیده هستند که تا پایان (دست کم) قرن دوم هجری، علم صرف از علم نحو، جدا نشده و نخستین کسی که رساله‌ای مستقل در علم صرف تألیف نمود، ابوعثمان بکر بن حبیب مازنی است که در سال 249ق درگذشته است. طاش کبری‌زاده می‌گوید: «و مما اشتهر فی دیارنا مختصر مسمى (بالمقصود) لم نقف على مصنفه». [دنا 1089/6؛ فهرست المكتبه الازهریه 88/4؛ کشف الظنون 1806/2؛ مفتاح السعادة 132/1 و 142/1؛ هدية العارفين 131/1]