شرح اثبات الواجب الجديد

● شرح اثبات الواجب الجديد / کلام و اعتقادات / عربی š.-u iṯbāt-il wājib-il jadīd نیریزی، محمود بن محمد، ق 10 قمری neyrīzī, mahmūd ebn-e mohammad (- 16c) وابسته به اثبات الواجب الجديد؛ دوانی، محمد بن اسعد (830-908) تاریخ تألیف: 921ق مولی محمود نیریزی شاگرد صدر دشتکی در «اثبات الواجب» دو رساله نگاشته نخستین را پس از اثبات قدیم دوانی و ده سال قبل از شرح دوم و به استنباط صاحب الذریعه 10 سال پیش از اثبات الواجب دوانی تألیف کرده و رساله دوم همین شرح مزجی اثبات الواجب جدید دوانی است که در دست معرفی است. نیریزی در شرح دیباچه می‌گوید «در رساله‌ای که 10 سال پیش به‌درخواست یکی از بزرگان گیلان نوشتم مقدماتی افزودم که براهین دوانی بدون آنها ناتمام است و نیز مباحث «احدیت، واحدیت و کیفیت اتصاف ذات الهی به صفات» را با ذکر ایراداتی که بر نوشته او داشتم علاوه و مباحث زائد را حذف کردم. اما در این رساله چون بنای دوانی بر اختصار است من نیز تنها به شرح نوشته او و سپس اعتراضات وارد بر او، بسنده کردم». در پایان این شرح می‌گوید: «براهینی که دوانی در این رساله بر اثبات خدا آورده بر روش صدیقان است و بدون آنچه ما در شرح آن افزوده‌ایم تمام نخواهد بود و از این رو تاریخ تألیف این شرح را «اثبات واجبه» - مجموع مضاف و مضاف الیه - نهادم تا اشارت باشد به نکته مزبور و اینکه این از آن جدا نگردد». به نوشته الذریعه این شرح پس از وفات دوانی (- 908) و در 921ق مطابق «اثبات واجبه» پایان یافته است. (عبدالحسین حائری) آغاز: نحمدک علی آلائک یا واجب الوجود و نشکرک علی نعمائه ... و بعد فاذ تطابق العقل و النقل علی ان المعارف الالهیه و العلوم الحقیقیه لا سیما ما یتعلق باثبات وجوده تعالی و وحدته ... و لما ادعی مصنفها ان بناء کلامه فیها علی انظار ذوی البصائر الناقده اردت ان انبه بعباراتهم علی ما وجدته مخالفا لکلامهم ... انجام: هذا نهاية ما اردنا ایراده فی شرح هذه الرساله مع قلة البضاعة و کثرة ما یمنع من الفراغه و اذ ما اورده المصنف فی کتابه هذا علی ما نص علیه فی اول کتابه انما بناء علی طريقة الصدیقین التی هی اثبات وجوده تعالی و الاستدلال به علی صفات کماله و ثبوت جلاله و هذه لا یکادیتم الا بامور اوردناه فی شرحه و اضفناه ... صار تاریخ هذا التحریر مجموع المضاف و المضاف الیه ... اشعاراً بان هذا الاثبات لا یتم الا بهذه الاضافات ... و هدایة رسوله المبعوث الی الانس و الجان علیه و علی آله السلام [دنا 407/6-408 (6 نسخه)؛ الذریعة 103/1؛ الاوقاف العامة الموصلی 195/3]