شرح ابیات اصلاح المنطق لابن سکیت

● شرح ابیات اصلاح المنطق لابن سکیت / ادبیات / عربی š.-u abyāt-i iṣlāḥ-il-manṭiq li-ibn-i sukayt سیرافی، یوسف بن حسن، 330-385 قمری sīrāfī, ysof ebn-e hasan (942-996) وابسته به: اصلاح المنطق؛ ابن سکیت، یعقوب بن اسحاق (186-246ق) اصلاح المنطق رساله مختصری است در لغت از ادیب و لغوی معروف خوزستانی، یعقوب بن اسحاق ابن سکیت که مورد توجه اهل ادب قرار گرفته و محور تألیفات بسیاری شده است و جمعی از دانشمندان آن را ترتیب داده و شروحی بر آن نگاشته و یا به تلخیص و تدریس آن پرداختند. مبرد درباره این رساله گفته است: «ما رأیت للبغدادیین كتاباً أحسن من كتاب یعقوب بن السكیت فی المنطق»؛ و ابن خلکان نیز چنین اظهار نظر کرده: «ما عبر علی جسر بغداد كتاب فی اللغة مثل اصلاح المنطق و لا شكّ أنه من الكتب النافعة الممتعة الجامعة لكثیر من اللغة و لانعرف فی حجمه مثله فی بابه». كتاب حاضر از نخستین شروح رساله اصلاح المنطق است، از ادیب و لغوی و نحوی و اخباری شهیر یوسف بن حسن سیرافی. از وی آثاری چند در شرح شواهد و علم نحو باقی مانده است: از جمله: 1. شرح أبیات اصلاح المنطق؛ 2. شرح أبیات كتاب سیبویه؛ 3. شرح أبیات المجاز لابی عبیده؛ 4. شرح أبیات معانی الزجاج؛ 5. شرح أبیات الغریب المصنف لابی عبیدالقاسم بن سلام؛ 6. شرح الفصیل لثعلب؛ 7. تكمیل كتاب پدرش موسوم به «الاقناع» در نحو. سیرافی در كتاب حاضر، ابیات مورد احتجاج ابن سكیت در اصلاح المنطق را شرح كرده است. شارح برای شرح خود اسم خاصی انتخاب نكرده است. اما در نسخه‌های مختلف، اسامی گوناگونی بر آن نهاده‌اند از جمله: «شرح شواهد اصلاح المنطق»، «معانی أبیات اصلاح المنطق»، «تفسیر أبیات اصلاح المنطق» و «شرح أبیات اصلاح المنطق»، ولی در اكثر مصادر و در نسخه مورد بحث، نام كتاب «شرح أبیات اصلاح المنطق» ثبت شده است. در این شرح مباحث لغوی و نحوی مطرح شده و قائلین اشعار و مناسبت آنها و تفسیر الفاظ بیان شده است. دو نسخه از آن در كتابخانه كوپریلی استانبول به شماره های 1300 و 1296 موجود است و نسخه‌ای از آن در مكتبه احمدیه تونس به شماره 59 نگهداری می‌شود و مكتبه واتیكان نیز نسخه‌ای از این كتاب دارد كه تصویر حاضر، از آن گرفته شده است. (حافظیان) چاپ: یاسین محمد سواس با استفاده از سه نسخه اول، كتاب را تحقیق و تصحیح كرده و به سال 1412ق در 768ص، آن را به چاپ رسانده است. [الأعلام، زركلی: 224/8؛ اثر آفرینان: 297/3؛ كشف الظنون: 108/1؛ معجم المؤلفین: 291/3؛ تاریخ التراث العربی، فؤاد سزگین: 226/8-240؛ فهرست المخطوطات العربیة الاسلامیة بمكتبة الفاتیكان، لیفی دلافیدا: 57/1؛ المخطوطات العربیة مكتبة الفاتیكان، ترجمه اشكوری: 67]