نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

ریاض المسائل فی بیان (تحقیق) الاحکام بالدلائل

rīyāḍ-ul masā’il fī bayān (taḥqīq)-il aḥkām-i bi-d-dalā’il
822 نسخه ثبت‌شده از قرن 12 تا 14 هـ.ق
دارای نسخه اصل (دستخط مؤلف)
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/34163
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #34163
تاریخ و سده تألیف: 1194 هـ.ق
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 17، ص 345 تا 400
زبان و قالب: عربی
رده‌های موضوعی: فقه
عناوین دیگر و هم‌تراز:
شرح کبیر (š.-e kabīr) شرح مختصر النافع (š.-u muxtaṣar-in-nāfi‘) ریاض المسائل و حیاض الدلائل (rīyāḍ-ul-masā’il wa ḥiyāḍ-ud dalā’il)
اثر مرتبط / وابسته به: المختصر النافع = النافع فی مختصر الشرایع؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676)

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

شرح مزجی استدلالی و معروفی است بر کتاب «مختصر نافع» محقق حلی و موسوم به «ریاض المسائل فی بیان احکام الشرع بالدلائل»؛ مؤلف به مناسبت همین کتاب به عنوان «صاحب ریاض» معروف شد. مؤلف دو شرح بر مختصر النافع دارد: 1. کبیر، به نام «ریاض المسائل»؛ 2. صغیر، موسوم به «حديقة المؤمنين». چون حدیقه را از ریاض تلخیص نموده آن به صغیر و این به کبیر معروف گشته است. این کتاب در «منتهی المقال» چنین توصیف شده: «و هو فی غاية الجودة جدا لم يسبق بمثله ذكر فيه جميع ما وصل اليه من الادلة و الاقوال». در ریحانة الأدب (ج 370: 3) آمده: «با اینکه اصول صاحب ریاض بر فقهش مقدم و ما بین عرب و عجم مسلم بوده کتاب فقه او یعنی ریاض المسائل شهرت یافته و بر عکس معاصرش میرزای قمی که با آن همه مهارت بی نهایتی که در فقاهت داشته کتاب قوانین الاصول او شهرت یافته است و به حکم انصاف این کتاب ریاض المسائل در غایت جودت و متانت و به طور اختصار حاوی اکثر اقوال و ادله فقهیه با عبارات فصیحه و مسجعه مرجع استفاده اکابر و فحول بوده است...». گویند این کتاب خلاصه و چکیده‌ای است از «المهذب البارع فی شرح المختصر النافع» نگارش ابن فهد حلی (750-841) و «الروضة البهية فی شرح اللمعة الدمشقية» شهید ثانی و «الحدائق الناضرة» بحرینی (1107-1186) و «کشف اللثام» فاضل هندی (1062-1137) و «مصابیح الظلام» بهبهانی (1118-1205).
آغاز اثر
« بسمله، حمدله کتاب الطهارة و (ارکانه اربعة: الرکن الاول فی المیاه) جمعه باعتبار تعدد افراده و المراد بها الاعم من الحقيقة و المجاز »
انجام اثر
« احمد الله سبحانه على توفيقه و تسهيله لتأليف هذا التعليق، و اسأله بجوده و كرمه أن يجعله خالصا ...و أن يعفو لعبده ما قصر فيه من اجتهاد أو وقع له من خلل فی ایراد انه هو الغفور الرحيم البر الكريم. و المرجو ممن يفق على هذا التعليق و يرى فيه خطأ أو خلأ أن يصلحه ... و من الله تعالى اجراً عظيماً جزيلاً »
سوابق و چاپ‌های اثر
مشار عربی، ص501؛ چاپ تحقیقی آن توسط مؤسسه آل البیت قم منتشر شده است؛ ایران، سنگی، 1272ق، رحلی؛ تهران، 1317ق، 633ص؛ بیروت، دارالهادی، 1412ق، 10 جلد [معجم المطبوعات 1226/2؛ الذریعه 336/11؛ مكتبة اميرالمؤمنين 612/2 و 621/2 و 624/2؛ دنا 1107/5 - 1132 (759 نسخه)]
شروح، حواشی و منظومه‌ها (در فنخا)
جامع الشتات؛ ابوالقاسم بن رضا (-13) حاشية رياض المسائل؛ سینجانی، علی اکبر بن گل محمد (-13) زهر الرياض؛ مازندرانی حائری، محمد بن اسماعیل (1159-1216) اوثق الوسائل الى نکت ریاض المسائل؛ تبریزی، لطفعلی بن احمد (-1262) حاشية رياض المسائل = حاشية الشرح الکبیر؛ استرآبادی، محمد جعفر بن سیف الدین (1198-1263) حاشية رياض المسائل؛ نقوی لکهنوی، حسین بن دلدار علی (1211-1273) انوار الرياض في شرح الرياض = حاشيه رياض المسائل = حاشيه شرح مختصر نافع؛ حسینی شهشهانی، محمد بن عبدالصمد (-1287) حاشية رياض المسائل؛ ایروانی، عبدالکریم بن ابی القاسم (1220-1294) حاشية رياض المسائل؛ هروی، محمد تقی بن حسینعلی (1217-1299) كاشف المرام عن اسرار رياض الاحکام؛ قزوینی حائری، علی (-14) حاشية رياض المسائل؛ تبریزی، علینقی بن علی (-14) حاشية الرياض؛ تبریزی، میرزا محمد علی بن نور (-14) تعليقة على رياض المسائل؛ مازندرانی، نصرالله بن ابو تراب (-14) حاشية رياض المسائل؛ طباطبائی سنگلجی، محمد صادق بن مهدی (-1300) زهر الرياض = حاشية الرياض؛ داماد، محمد صالح بن حسن (1212-1303) مفتاح الرياض = شرح رياض المسائل؛ حسینی مرندی، اسماعیل بن نجف (-1318) طرائق الرياض؛ دربندی، غلامحسین بن علی اصغر (-1322) حاشية رياض المسائل؛ همدانی، رضا بن محمد هادی (1241-1322) الورود الجعفرية فی الحاشية على الرياض الطباطبائية؛ کاشف الغطاء، عباس بن حسن (-1323) حاشية رياض المسائل؛ مدرس چهاردهی، محمد علی بن محمد نصیر (1252-1334) مفتاح الریاض؛ غروی، عبدالعلی بن محمد رفیع (-1336) حاشية رياض المسائل؛ مرعشی، محمود بن علی (-1338) حاشية رياض المسائل؛ لاری، عبدالحسین بن عبدالله (1264-1340) ایضاح الریاض؛ کاشانی، حبیب الله بن علی مدد (1262-1340) حاشية رياض المسائل؛ حسینی کاشانی، حسن بن احمد (-1342) حاشية رياض المسائل؛ بیرجندی، محمد باقر بن محمد حسن (1276-1352) حاشية رياض المسائل فی ... (فی الوضوء)؛ حجت کوه کمری، محمد بن علی (1310-1372) تشفيع السائل فی حل غوامض رياض المسائل؛ میر آقا، محمد مصطفی انوار الریاض تعلیقات بر شرح کبیر = حاشية رياض المسائل و حياض الدلائل تعليقة على رياض المسائل حاشية رياض المسائل (4عنوان) زهر الریاض شرح كتاب في الفقه الطهارة مناهج
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
معجم المطبوعات 1226/2 الذریعه 336/11 مكتبة اميرالمؤمنين 612/2 و 621/2 و 624/2 دنا 1107/5 - 1132 (759 نسخه)

متن فنخا (فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا))

● ریاض المسائل فی بیان (تحقیق) الاحکام بالدلائل = شرح کبیر = شرح مختصر النافع = ریاض المسائل و حیاض الدلائل / فقه / عربی rīyāḍ-ul masā’il fī bayān (taḥqīq)-il aḥkām-i bi-d-dalā’il = š.-e kabīr = š.-u muxtaṣar-in-nāfi‘ = rīyāḍ-ul-masā’il wa ḥiyāḍ-ud dalā’il طباطبائی کربلائی، علی بن محمد علی، 1161 - 1231 قمری ṭabāṭabā’ī karbalā’ī, ‘alī ebn-e mohammad ‘alī (1748 - 1816) وابسته به: المختصر النافع = النافع فی مختصر الشرایع؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676) تاریخ تألیف: ختم کتاب الصلاة 1194ق شرح مزجی استدلالی و معروفی است بر کتاب «مختصر نافع» محقق حلی و موسوم به «ریاض المسائل فی بیان احکام الشرع بالدلائل»؛ مؤلف به مناسبت همین کتاب به عنوان «صاحب ریاض» معروف شد. مؤلف دو شرح بر مختصر النافع دارد: 1. کبیر، به نام «ریاض المسائل»؛ 2. صغیر، موسوم به «حديقة المؤمنين». چون حدیقه را از ریاض تلخیص نموده آن به صغیر و این به کبیر معروف گشته است. این کتاب در «منتهی المقال» چنین توصیف شده: «و هو فی غاية الجودة جدا لم يسبق بمثله ذكر فيه جميع ما وصل اليه من الادلة و الاقوال». در ریحانة الأدب (ج 370: 3) آمده: «با اینکه اصول صاحب ریاض بر فقهش مقدم و ما بین عرب و عجم مسلم بوده کتاب فقه او یعنی ریاض المسائل شهرت یافته و بر عکس معاصرش میرزای قمی که با آن همه مهارت بی نهایتی که در فقاهت داشته کتاب قوانین الاصول او شهرت یافته است و به حکم انصاف این کتاب ریاض المسائل در غایت جودت و متانت و به طور اختصار حاوی اکثر اقوال و ادله فقهیه با عبارات فصیحه و مسجعه مرجع استفاده اکابر و فحول بوده است...». گویند این کتاب خلاصه و چکیده‌ای است از «المهذب البارع فی شرح المختصر النافع» نگارش ابن فهد حلی (750-841) و «الروضة البهية فی شرح اللمعة الدمشقية» شهید ثانی و «الحدائق الناضرة» بحرینی (1107-1186) و «کشف اللثام» فاضل هندی (1062-1137) و «مصابیح الظلام» بهبهانی (1118-1205). آغاز: بسمله، حمدله کتاب الطهارة و (ارکانه اربعة: الرکن الاول فی المیاه) جمعه باعتبار تعدد افراده و المراد بها الاعم من الحقيقة و المجاز کتاب تجارت: بسمله. حمدله. کتاب التجارة هی فی اللغة الكسب و فی الشرع على ما عرفها به الماتن و جماعة عقد المعاوضة بقصد الاكتساب عند التملک کتاب صلات: بسمله حمدله و صلاة. کتاب الصلوة و هی لغة الدعاء و شرعاً العبادة المخصوصة بكيفياتها المعهودة وعدها جماعة من اهل اللغة من جملة معانيها اللغوية کتاب زکات: بسمله. کتاب الزكوة و هی لغة الزيادة و النمو و الطهارة و شرعاً حق يجب فی المال يعتبر فی وجوبه النصاب کتاب نکاح: کتاب النکاح هو فی اللغة الوطء على الاشهر كما نقل بل عليه الاجماع فی لغة کتاب عتق: الحمدلله رب العالمین و صلى الله على خير خلقه محمد و آله الطاهرين كتاب العتق و لغة الخلوص و منه سمی البيت عتيقا لخلوصه من ايدى الجبابرة و شرعاً خلوص المملوک الآدمی او بعضه من الرق انجام: احمد الله سبحانه على توفيقه و تسهيله لتأليف هذا التعليق، و اسأله بجوده و كرمه أن يجعله خالصا ...و أن يعفو لعبده ما قصر فيه من اجتهاد أو وقع له من خلل فی ایراد انه هو الغفور الرحيم البر الكريم. و المرجو ممن يفق على هذا التعليق و يرى فيه خطأ أو خلأ أن يصلحه ... و من الله تعالى اجراً عظيماً جزيلاً انجام کتاب صلات (پایان جلد 1): ثم يصلى بعد النوافل ثمانية ركعات الخبر و فی جملة من المعتبره و فيها الصحيح و الموثق و غيرهما يقضى فی السفر نوافل النهار بالليل و حملها الشيخ على من فاتهفى الحضربان يكون قد دخل عليه وقتها قبل ان يخرج و لم يصلها فكان عليه قضائها فيما بعد و استشهد عليه بما رب من الموثق و لابأس به انجام کتاب جهاد: ففی توقف الاحياء على استيذان المالک مع الامكان والا فالحاكم و الا فيحيى هو حسبة كما هو مقتضى الاصول الشرعية و افتى به الشهيد فی دروس ام لاكما هو ظ الاخبار واكثر الاصحاب فهو احوط و اولى و الحمدلله تعالى اولاً و آخراً و ظاهراً ... چاپ: مشار عربی، ص501؛ چاپ تحقیقی آن توسط مؤسسه آل البیت قم منتشر شده است؛ ایران، سنگی، 1272ق، رحلی؛ تهران، 1317ق، 633ص؛ بیروت، دارالهادی، 1412ق، 10 جلد [معجم المطبوعات 1226/2؛ الذریعه 336/11؛ مكتبة اميرالمؤمنين 612/2 و 621/2 و 624/2؛ دنا 1107/5 - 1132 (759 نسخه)] شرح و حواشی: 1- جامع الشتات؛ ابوالقاسم بن رضا (-13) 2- حاشية رياض المسائل؛ سینجانی، علی اکبر بن گل محمد (-13) 3- زهر الرياض؛ مازندرانی حائری، محمد بن اسماعیل (1159-1216) 4- اوثق الوسائل الى نکت ریاض المسائل؛ تبریزی، لطفعلی بن احمد (-1262) 5- حاشية رياض المسائل = حاشية الشرح الکبیر؛ استرآبادی، محمد جعفر بن سیف الدین (1198-1263) 6- حاشية رياض المسائل؛ نقوی لکهنوی، حسین بن دلدار علی (1211-1273) 7- انوار الرياض في شرح الرياض = حاشيه رياض المسائل = حاشيه شرح مختصر نافع؛ حسینی شهشهانی، محمد بن عبدالصمد (-1287) 8- حاشية رياض المسائل؛ ایروانی، عبدالکریم بن ابی القاسم (1220-1294) 9- حاشية رياض المسائل؛ هروی، محمد تقی بن حسینعلی (1217-1299) 10- كاشف المرام عن اسرار رياض الاحکام؛ قزوینی حائری، علی (-14) 11- حاشية رياض المسائل؛ تبریزی، علینقی بن علی (-14) 12- حاشية الرياض؛ تبریزی، میرزا محمد علی بن نور (-14) 13- تعليقة على رياض المسائل؛ مازندرانی، نصرالله بن ابو تراب (-14) 14- حاشية رياض المسائل؛ طباطبائی سنگلجی، محمد صادق بن مهدی (-1300) 15- زهر الرياض = حاشية الرياض؛ داماد، محمد صالح بن حسن (1212-1303) 16- مفتاح الرياض = شرح رياض المسائل؛ حسینی مرندی، اسماعیل بن نجف (-1318) 17- طرائق الرياض؛ دربندی، غلامحسین بن علی اصغر (-1322) 18- حاشية رياض المسائل؛ همدانی، رضا بن محمد هادی (1241-1322) 19- الورود الجعفرية فی الحاشية على الرياض الطباطبائية؛ کاشف الغطاء، عباس بن حسن (-1323) 20- حاشية رياض المسائل؛ مدرس چهاردهی، محمد علی بن محمد نصیر (1252-1334) 21- مفتاح الریاض؛ غروی، عبدالعلی بن محمد رفیع (-1336) 22- حاشية رياض المسائل؛ مرعشی، محمود بن علی (-1338) 23- حاشية رياض المسائل؛ لاری، عبدالحسین بن عبدالله (1264-1340) 24- ایضاح الریاض؛ کاشانی، حبیب الله بن علی مدد (1262-1340) 25- حاشية رياض المسائل؛ حسینی کاشانی، حسن بن احمد (-1342) 26- حاشية رياض المسائل؛ بیرجندی، محمد باقر بن محمد حسن (1276-1352) 27- حاشية رياض المسائل فی ... (فی الوضوء)؛ حجت کوه کمری، محمد بن علی (1310-1372) 28- تشفيع السائل فی حل غوامض رياض المسائل؛ میر آقا، محمد مصطفی 29- انوار الریاض 30- تعلیقات بر شرح کبیر = حاشية رياض المسائل و حياض الدلائل 31- تعليقة على رياض المسائل 32- حاشية رياض المسائل (4عنوان) 33- زهر الریاض 34- شرح كتاب في الفقه 35- الطهارة 36- مناهج

نسخه‌های خطی این اثر

822 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
1
رضوی
مشهد
28993 طباطبائی کربلائی، علی بن محمد علی (مؤلف) قرن 13 نسخ - شناسنامه ←
2
ملی
تهران
543 طباطبائی کربلائی، علی بن محمد علی (مؤلف) 1188ق نسخ 242 شناسنامه ←
3
ملک
تهران
1822 طباطبائی کربلائی، علی بن محمد علی (مؤلف) سه‌شنبه پایان صفر قرن 13 نسخ 245 شناسنامه ←
4
وزیری
یزد
1751 طباطبائی کربلائی، علی بن محمد علی (مؤلف) صفر 1254ق نسخ 241 شناسنامه ←
5
ملی
تبریز
3340 طباطبائی کربلائی، علی بن محمد علی (مؤلف) بی‌تاریخ نستعلیق 263 شناسنامه ←
6
ملی
تهران
4127 طباطبائی کربلائی، علی بن محمد علی (مؤلف) بی‌تاریخ نسخ 240 شناسنامه ←
7
وزیری
یزد
1297 بی‌کاتب 1190ق نسخ 248 شناسنامه ←
8
ملی
تهران
1976 بی‌کاتب 27 صفر 1192ق نسخ 310 شناسنامه ←
9
گلپایگانی
قم
8849-59/69 شیخ رمضان 1192ق نسخ 152 شناسنامه ←
10
ملی
تهران
4162 شاه محمد بن محمد نصیر هزار جریبی 1191 و 1192ق نسخ 330 شناسنامه ←
11
رضوی
مشهد
17190 محمد هادی بن شاه محمد ولوئی پنج‌شنبه 8 ذیقعده 1194ق نسخ 232 شناسنامه ←
12
گلپایگانی
قم
8856-59/76 بی‌کاتب دوشنبه 26 ربیع الاول 1196ق نسخ 118 شناسنامه ←
13
الهیات
تهران
5 بی‌کاتب 26 جمادی الاول 1196ق نسخ 216 شناسنامه ←
14
زنجانی (آیة الله)
قم
76/13 مهدی بن حاج محمد باقر کاشانی دوشنبه 26 ربیع اول 1196ق نستعلیق 42 شناسنامه ←
15
دانشگاه
تهران
7740 بی‌کاتب دوشنبه 26 ربیع الاول 1196ق نسخ 258 شناسنامه ←
16
مكتبة الزهراء
اصفهان
15 محمد بن حسن خراسانی 1196ق نسخ 273 شناسنامه ←
17
دائرة المعارف
تهران
2154-عکسی محمد رضا بن سلطان محمد خراسانی گنابادی ذیحجه 1197ق ثلث 510 شناسنامه ←
18
گوهرشاد
مشهد
96 بی‌کاتب قرن 12 نسخ 251 شناسنامه ←
19
وزیری
یزد
1678 بی‌کاتب اواخر قرن 12 نسخ 253 شناسنامه ←
20
رضوی
مشهد
17193 بی‌کاتب اواخر قرن 12 نسخ 377 شناسنامه ←
21
وزیری
یزد
262 بی‌کاتب اوایل قرن 12 نستعلیق 249 شناسنامه ←
22
رضوی
مشهد
32873 بی‌کاتب قرن 12 نستعلیق 237 شناسنامه ←
23
رضوی
مشهد
36776 بی‌کاتب قرن 12 نسخ 11 شناسنامه ←
24
رضوی
مشهد
36296 بی‌کاتب قرن 12 نستعلیق 69 شناسنامه ←
25
رضوی
مشهد
38521 بی‌کاتب قرن 12 نسخ 300 شناسنامه ←
26
مهدوی، مصلح الدین
اصفهان
53 بی‌کاتب قرن 12 نسخ 108 شناسنامه ←
27
رضوی
مشهد
14354 بی‌کاتب قرن 12 - - شناسنامه ←
28
معصومیه
قم
116/1-8064 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 317 شناسنامه ←
29
ملک
تهران
2868 بی‌کاتب قرن 12 و 13 نسخ 126 شناسنامه ←
30
مفتاح
تهران
89 بی‌کاتب قرن 13 نسخ - شناسنامه ←