الرسالة الرشيدية فى مسايل العددية

● الرسالة الرشيدية فى مسايل العددية / ریاضیات / فارسی ar-r.-or rašīdīya fī masāyel-el ‘adadīya مورخ، عبدالله بن علی movarrex, ‘abd-ol-lāh ebn-e ‘alī از ابوالقاسم عبدالله بن علی بن محمد المورخ، به نام «سلطان المشارق و المغارب ... رشید الحق و الدوله و الدین عماد الاسلام و المسلمین ... لازالت الایام متجملة بوزارته ... به رسم خزانه حضرتش معنون ... و نام آن رسالة الرشيدية فی مسایل العد[دیه] نهاد». آن مرتب است بر یک «مقدمه» و پنج «مقاله» و یک «خاتمه»: مقدمه در یک باب: باب در ماهیت حد و علم حساب و موضوع و اقسام و خواص آن؛ مقاله 1. کیفیت سیاقت ضرب حساب، در هشت «باب»: 1) معرفت ضوابط اعداد و مراتب و منازل و عقود آن، 2) تعریف سیاقت ضرب و کمیت و کیفیت اقسام وی، 3) کیفیت معرفت ضرب اعداد مفرده، 4) کیفیت سیاقت ضرب اعداد مرکب، 5) ایراد طرق اختصار مشهوره، 6) کیفیت سیاقت ضرب به طریق نسبت، چند فصل، 7) کیفیت سیاقت ضرب به طریق قسمت، چند فصل، 8) معرفت موازین ضرب؛ مقاله 2. معرفت سیاق ضرب کسور و مخارج و کیفیت اقسام آن سی و نه است، در باب هایی: باب 1) معرفت مقدمات و اقسام اصول ضروب ...، 10) کیفیت سیقات ضروب درج و اجری آن ...، 20) معرفت سیاقت قسمت درج و دقاق و اجرای آن ...، 39) که واپسین باب از این مقالت است، در تحصیل جذر درج و اجرای آن؛ مقاله 3. معاملات است که سربند ندارد و آغاز می‌کند با اندازه‌ها در بیوعات عراق که مشتمل بر مثقال، دینار، دانک، طسوج، جو، حبه، ارزه ... سپس باب 2) معرفت اصول بیوعات و قوانین مقادیر اربعه متنابسه ...، 5) معرفت کمیت رفع عیارات ...، 10) کیفیت معرتف قسمت ترکات (ارث) ...، 15) معرفت استخراج و کیفیت استدراک اعداد مضمرات، 16) خطاین، که واپسین باب از مقالت سوم است؛ مقاله 4. استدراک انواع مساحات، در سیزده «باب»: 1) حد مساحت و اقسام آن و معرفت آلات مساحت، 2) معرفت قدمات و آنج از آن مرتکب شود، 3) کیفیت معرفت مساحات انواع مثلثات و تکسر آن، چند فصل، 4) معرفت مساحات انواع مربعات، 5) مساحت ذی الاضلاح الکثيرة. که نسخه افتادگی می‌یابد و آغاز می‌شود به جدول‌هایی در اختربینی که بایستی کتابی جدا باشد. تا به اینجا از نسخه دیگر آن نشانی به دست نیامد. [دنا 5/ 796؛ فهرستواره منزوی 4/ 2692]