شناسنامه کتاب‌شناختی اثر
ذیل تاریخ گزیده
zeyl-e tārīx-e gozīde
1
نسخه ثبت‌شده
قرن 10 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها
↓
پیوند کوتاه:
/w/31678
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #31678
پدیدآور / مؤلف:
شرف الدین علی یزدی
تاریخ و سده تألیف:
نامشخص
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 16، ص 180
تا 181
زبان و قالب:
فارسی
رده‌های موضوعی:
تاریخ
اثر مرتبط / وابسته به:
تاریخ گزیده = شرفنامه؛ حمدالله مستوفی، حمدالله بن ابی بکر (-750)
معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)
کتاب «تاریخ گزیده» حوادث تاریخی را تا سال 730 ق شامل است. بعد از آن دو ذیل بر این کتاب در وقایع سال‌های بعدی نوشته شده. ذیل زین الدین بن حمد الله مستوفی و این ذیل با این خصوصیات: این ذیل شامل دو بخش است: بخش اول: که قطعاً ادامه اصل تاریخ گزیده است و در نسخه چاپی دیده نمی‌شود شامل ادامه وقایع سال‌های 734 تا 739 است. مؤلف در آن شرح حال خود را نیز آورده و مسافرتش به شیراز و دزدیده شدن اموالش و بازگشت به قزوین، را در این بخش ذکر نموده است عده‌ای با استناد به همین بخش این ذیل را تألیف خود حمدالله مستوفی می‌دانند. بخش دوم: شامل وقایع سال‌های 740 تا 778 ق در این بخش این موضوعات و اسامی به چشم می‌خورد: شرح حال بغداد خاتون، طغا تیمورخان برادرزاده چنگیز خان، شمه‌ای از حالات مؤلف، امیر حسن چوپانی از امرای سربداران، خواجه مسعود دامغانی منشی خوشنویس، ابواسحاق بن محمود شاه شیرازی ممدوح خواجه حافظ، سلمان ساوجی، وبای تبریز، قلعه ری و اهمیت آن، پیرانشاه گورگانی. مؤلف در پایان ذیل، باقی تاریخ را به کتاب ظفرنامه خود حواله می‌دهد و قطعاً منظور از آن ظفرنامه حمدالله مستوفی (نسخه‌های منزوی 4: 2996 و 6: 4183؛ الذریعة 15: 199؛ بریگل 1: 82) نمی‌تواند باشد زیرا ظفرنامه مستوفی در سال 735 ق سروده شده و معقول نیست حوادث سال‌های 778 ق را به آن حواله دهند. گویا منظور از آن همان ظفرنامه شرف الدین یزدی معمائی است که وقایع سال‌های 733 تا 807 ق را دربردارد. (فهرستواره منزوی 2: 1017)
آغاز اثر
« و هم در این سال فصل تابستان سنه اربع و ثلثین و سبعمائه هجری بود خبر به سلطانیه رسانیدند که پادشاه اوزبک خان از نسل موسی خان بن چنگیز خان از دشت خزر آهنگ این ملک داد و سلطان ایران به حکم آنکه به تدارک و تلافی خلل‌های ملک پیش از تمکین خصم مبادرت نماید و این معنی از فرائض احکام جهان داری است و دفع آن فتنه از لوازم امور بود با خود گفت بیت: دست زمانه بازوی شاهی برون کند ×× از بازویی که آن نکشیده است بار تیغ »
انجام اثر
« امیر عباس و جمعی امرا به سلطان احمد رسیدند و خواتین و پسر او را علاءالدوله بگرفتند ... بعد از آن بندگی حضرت اعلی از بغداد متوجه قلعه تکریت شد و باقی احوال در کتاب ظفرنامه بندگی حضرت اعلی مذکور است تم. »
سوابق و چاپ‌های اثر
گنجینه بهارستان، بخش تاریخ 1، به کوشش سید سعید میر محمد صادق، تهران، کتابخانه مجلس شورای اسلامی، بهار 1384ش، به کوشش عبدالحسین نوائی صص 23- 145 و از مؤلفی ناشناس.
متن فنخا (فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا))
● ذیل تاریخ گزیده / تاریخ / فارسی
zeyl-e tārīx-e gozīde
شرف الدین علی یزدی، - 858 قمری
šaraf-od-dīn ‘alī-ye yazdī (- 1454)
وابسته به: تاریخ گزیده = شرفنامه؛ حمدالله مستوفی، حمدالله بن ابی بکر (-750)
کتاب «تاریخ گزیده» حوادث تاریخی را تا سال 730 ق شامل است. بعد از آن دو ذیل بر این کتاب در وقایع سال‌های بعدی نوشته شده. ذیل زین الدین بن حمد الله مستوفی و این ذیل با این خصوصیات: این ذیل شامل دو بخش است: بخش اول: که قطعاً ادامه اصل تاریخ گزیده است و در نسخه چاپی دیده نمی‌شود شامل ادامه وقایع سال‌های 734 تا 739 است. مؤلف در آن شرح حال خود را نیز آورده و مسافرتش به شیراز و دزدیده شدن اموالش و بازگشت به قزوین، را در این بخش ذکر نموده است عده‌ای با استناد به همین بخش این ذیل را تألیف خود حمدالله مستوفی می‌دانند. بخش دوم: شامل وقایع سال‌های 740 تا 778 ق در این بخش این موضوعات و اسامی به چشم می‌خورد: شرح حال بغداد خاتون، طغا تیمورخان برادرزاده چنگیز خان، شمه‌ای از حالات مؤلف، امیر حسن چوپانی از امرای سربداران، خواجه مسعود دامغانی منشی خوشنویس، ابواسحاق بن محمود شاه شیرازی ممدوح خواجه حافظ، سلمان ساوجی، وبای تبریز، قلعه ری و اهمیت آن، پیرانشاه گورگانی. مؤلف در پایان ذیل، باقی تاریخ را به کتاب ظفرنامه خود حواله می‌دهد و قطعاً منظور از آن ظفرنامه حمدالله مستوفی (نسخه‌های منزوی 4: 2996 و 6: 4183؛ الذریعة 15: 199؛ بریگل 1: 82) نمی‌تواند باشد زیرا ظفرنامه مستوفی در سال 735 ق سروده شده و معقول نیست حوادث سال‌های 778 ق را به آن حواله دهند. گویا منظور از آن همان ظفرنامه شرف الدین یزدی معمائی است که وقایع سال‌های 733 تا 807 ق را دربردارد. (فهرستواره منزوی 2: 1017)
آغاز: و هم در این سال فصل تابستان سنه اربع و ثلثین و سبعمائه هجری بود خبر به سلطانیه رسانیدند که پادشاه اوزبک خان از نسل موسی خان بن چنگیز خان از دشت خزر آهنگ این ملک داد و سلطان ایران به حکم آنکه به تدارک و تلافی خلل‌های ملک پیش از تمکین خصم مبادرت نماید و این معنی از فرائض احکام جهان داری است و دفع آن فتنه از لوازم امور بود با خود گفت بیت: دست زمانه بازوی شاهی برون کند ×× از بازویی که آن نکشیده است بار تیغ
انجام: امیر عباس و جمعی امرا به سلطان احمد رسیدند و خواتین و پسر او را علاءالدوله بگرفتند ... بعد از آن بندگی حضرت اعلی از بغداد متوجه قلعه تکریت شد و باقی احوال در کتاب ظفرنامه بندگی حضرت اعلی مذکور است تم.
چاپ: گنجینه بهارستان، بخش تاریخ 1، به کوشش سید سعید میر محمد صادق، تهران، کتابخانه مجلس شورای اسلامی، بهار 1384ش، به کوشش عبدالحسین نوائی صص 23- 145 و از مؤلفی ناشناس.
نسخه‌های خطی این اثر
1 نسخه| ردیف | کتابخانه و مرکز نگهداری | شماره نسخه | کاتب | تاریخ کتابت | نوع خط | برگ | مشاهده |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 |
مجلس
تهران
|
2/14091 | جمال الدین محمد بن ابو اسحاق نیریزی | 10 صفر 946ق | نستعلیق | 76 | شناسنامه ← |