دبستان المذاهب

● دبستان المذاهب / ادیان و مذاهب / فارسی dabestān-ol mazāheb فانی کشمیری، محسن بن حسن، - 1081 قمری fānī kešmīrī, mohsen ebn-e hasan (- 1671) تاریخ تألیف: 1063ق؛ محل تألیف: هند کتابی مفصل و معروف در ملل و نحل که در دوازده تعلیم نگاشته شده است: 1. پارسیان؛ 2. هندوان؛ 3. قرابتیتان؛ 4. یهود؛ 5. نصاری؛ 6. مسلمین؛ 7. صادقیه؛ 8. وحدانیه؛ 9. روشنیان؛ 10. الهیه؛ 11. حکماء؛ 12. صوفیه. درباره مؤلف کتاب اختلاف است و سه نفر به عنوان مؤلف این کتاب ذکر شده‌اند: 1. شیخ محسن کشمیری (-1081ق)؛ 2. ملا مؤبد شاه مهتدی که برای اکبر شاه (963-1014ق) نگاشته (ایضاح المکنون 442/1)؛ 3. ذوالفقار علی هوشیاری حسینی. داوید شی (David Shea) و آنتونی تروایه (Anthony troyer) آن را به انگلیسی درآوردند و در 1843م با دیباچه‌ای در سرگذشت مؤلف و با حواشی به چاپ رساندند و مشکلات لغوی و تاریخی این کتاب در این ترجمه حل می‌گردد. آغاز: ای نام تو سردفتر اطفال دبستان ×× نام تو ببالغ نظران شمع شبستان ... درود نامحدود بر والا موجود حضرت وجود خورشید سوار سپهر شهود کیوان ... انجام: غرض نقشی است کز ما بازماند ×× که هستی را نمی‌بینم بقائی. چاپ: مشار فارسی 2033/2 (15 چاپ)؛ مؤلفین کتب چاپی فارسی 5، 239-240؛ بمبئی 1224ق و 1262ق؛ تهران، 1362ش در دو جلد که جلد دوم به تحقیق در این کتاب و مؤلف آن اختصاص یافته است. [الذریعة 48/8؛ مشار 647/1 و 2169؛ گفتار دکتر معین درباه آذر کیوان درس 4 ش3 مجله دانشکده ادبیات؛ دیباجه فرهنگ نظام و مقدمه زردشت نامه بهرام پژد و چاپ طهوری تهران؛ کشف الظنون 442/1؛ نسخه‌های منزوی 1726/2؛ مکتبة امیرالمؤمنین 247/1؛ فهرستواره منزوی 2131/3]