حمزه نامه

● حمزه نامه = رموز حمزه = اسمار حمزه = جنگنامه امیرالمؤمنین = قصه حمزه / داستان / فارسی ḥamze-nāme = romūz-e ḥamze = asmār-e ḥamze = jang-nāme-ye amīr-al-mo'menīn = qesse-ye ḥamze ناصر الدین محمد nāṣer-od-dīn moḥammad داستانی است که به نام رموز حمزه و قصه امیر یا اسمار حمزه یا قصه امیرالمؤمنین حمزه یا جنگ نامه امیرالمؤمنین حمزه خوانده می‌شود و به شاه ناصرالدین محمد نسبت داده شده، در دوازده «بخش» هر یک بنام «اسمار» یا هفتاد یا هشتاد داستان است. این اثر که تحریرهای یکسانی ندارد و نام‌های گوناگونی نیز بدان داده شده، ریشه آنها حماسه جنگی است از جنگ‌های «حمزه» که محتملاً همان حمزه بن عبدالله خارجی، همان حمزه فرزند آذرک سیستانی باشد که علیه هارون الرشید شورید و بر خراسان و سجستان دست یافت و به هند نیز تاخت که داستان‌سرایان داستان وی را با داستان‌هایی از عموی پیامبر و روزگار نوشیروان و قیصر روم و عزیز مصر درهم آمیخته‌اند. در جنگ‌های حمزه با دیوان و پریان و دشمنان و سوار شدن حمزه بر گردن دیو و به هوا رفتن او، که از شاهنامه اثر گرفته است و یا هفت گوسفند را به سیخ کشیدن و خوردن آنها که از شاهنامه متأثر است. تعداد داستان‌ها نیز در نسخه‌ها یکسان نیست و برخی آن را از ناصرالدین محمد دانسته‌اند و برخی از دیگران. به ترکی و اردو نیز ترجمه شده است. حمزه نامه یکی از داستان‌های دینی بسیار قدیمی است که در طول تاریخ تغییر و تحول بسیار پیدا کرده تا اینکه در دوران صفویه به تحریر درآمده است. با این حال راوی و کاتب آن شناخته نشده و تحریری متفاوتی از آن نیز در دست است در منابع موجود اطلاعات بیشتری در مورد این اثر و تحریرهای مختلف آن نیافتیم. آغاز: بسمله. داستان اول در کیفیت اقرش و وزیر خواجه بخت جمال او را قرش کشتن. چنین آورده اند که در زمان ماضی در ایران زمین پادشاهی بود در مداین که او را قباد شهریار گفتندی شاه عادل و شهنشاه باذل و رعیت پرور و مخالف کش بود. چاپ: تحریری از آن به نام «قصه حمزه» به کوشش دکتر جعفر شعار در سال 1347ش چاپ شده؛ تهران، 1276ق؛ تهران، 1321ق؛ در بمبئی و شیراز به اهتمام پرویز میرزا بن فتحعلیشاه به چاپ سنگی رسیده است. [بنگرید به قصه حمزه، حمزه نامه، تصحیح دکتر جعفر شعار - انتشارات دانشگاه ش 2و1/ 1166 ) (این کتاب مؤلف درستی ندارد، حمزه خارجی از خوارج و دلاوران سیستان [و] حمزه عبدالمطلب ...)؛ الذریعة 36/8؛ فهرستواره فارسی 324/1؛ دنا 793/4]