حاشية حاشية الدواني على تهذيب المنطق

● حاشية حاشية الدواني على تهذيب المنطق = الخرارة فى شرح العجالة / منطق / عربی ḥāšīyat-u ḥāšīyat-id dawwānī ‘alā tahḏīb-il manṭiq = al-xarrāra fī š.-il ‘ujāla ملا عبدالله بن حسین یزدی، - 981 ؟ قمری mollā ‘abd-ol-lāh ebn-e ḥoseyn-e yazdī ( - 1574) وابسته به: حاشية تهذيب المنطق = العجالة = حاشية الدواني؛ دوانی، محمد بن اسعد (830-908) ملا عبدالله دارای دو حاشیه بر حاشیه تهذیب است حاشیه‌ای کوتاه بر مبحث «موضوع» از دیباچه حاشية تهذيب المنطق تفتازانی دوانی از حیث تقسیم علم و نیز از حیث علم بما هو علم و اینکه آیا علم به شیء از ذاتیات خود بحث می‌کند یا از اعراض ذاتیات خود، در این رساله محشی اشاره به گفته‌های مؤلف در شرح عقائد عضدیه و همچنین استاد خود و آراء میر سید شریف و دیگران نموده و در پایان، بررسی بیشتر را به همان مراجع رهنمون می‌سازد؛ محشی در حاشیه خود بر حاشیه دوانی بر تهذیب، طی عباراتی وعده تألیف این رساله را داده که متن عبارت چنین است: «و فی المقام بعد اطراف من الکلام عسی ان ناتی بها فی رساله علیحدة ان شاء الله تعالی». حاشیه دیگر او که به نام‌های «الخراره فی شرح العجاله» و «حاشیه حاشیه تهذیب» مشهور می‌باشد حاشیه‌ای است مزجی، تحت عنوان «قوله» تحقیقی و مستدل که بر بخشی از تهذیب است نه تمام آن و در آن از اشارات ابن سینا، قواعد العقائد طوسی، مواقف، حاشیه مطول، شرح مفتاح، حاشیه مطالع میر سید شریف، حاشیه تجرید، حاشیه شمسیه، شرح مطالع و ... یاد می‌کند. ملا عبدالله حاشیه جلالی را تدریس می‌کرده و در اثنای آن به نکات و دقایقی می‌رسیده که قابل ذکر بوده و از این روی آنها را جمع و تدوین کرده و این حاشیه را به وجود آورده است. در فهارس خلطی میان این دو شده که بعضاً تفکیک را دچار مشکل می‌کند لاجرم همه حواشی او تحت یک عنوان آورده شد با دو سرآغاز تا حداقل رساله‌هایی که مشخص است، معلوم گردد. آغاز1: بسمله غاية تهذيب الكلام بحمدالله العزيز العلام و نهاية تقريب المرام بالصلوة ... و بعد فهذه حقايق لايحة و دقايق سانحة اثنا مباحثة الحاشية الجليلة الجلالية ... قوله تهذيب المنطق و الكلام التهذيب التحرير و التنقية ... آغاز2: بسمله و به نستعين فى التتميم. بعد الحمدلله و الصلوة على عباده الذى اصطفى فهذه كلمات منتثرة و متفرقات متشتتة متعلقة بتحقيق مبحث الموضوع من حاشية منطق التهذيب التى علقها الاستاذ المحقق و التحرير المدقق العالم الربانى العلم العلامة الدوانى قدس الله سره الفها اقل خلق الله الهادى عبدالله البهابادى (گویا: الشهابادی) تذكرة لبعض الاحباء نفعه الله به و سائر الاذكياء انه قادر على مايشاء. قوله: اى يرجع البحث الخ. اقول: و بالله التوفيق لما كان بنا المعنى فى هذاالتعريف على ان كل بحث انما هو عن العرض الذاتى للموضوع ... لاجرم توجه ههنا اشكال انجام1: اقول ما افيد من اللزوم ظاهر و اما الفرق بين زيد وساير الجزئيات المفروضة ههنا مخفى جدا فافهم الحمدلله الذى محامد الموجودات ... واصلة اليهم ومرضيه لهم قد تمت انجام2: ثم النزاع بين النحريرين ههنا كثير و المجال لا يسع لنقل التفاصيل و تحقيقها فان شئت فاطلب من حواشيهما على الحاشيه الشريفة على المطالع تفوز بالمطلوب و حيث وقع الفوز بالمطلوب خاتمة الخطاب فالمرجو من مسبب الاسباب ان يوفقنا للفوز به فى كل باب سيما فى التوصل بلغا الاحباب و التفصى عن مفارقة الاصحاب انه الموفق للصواب و اليه المرجع و المآب. چاپ: طهران، سنگی، 1366ق.، خشتی، 164ص (در هامش) [الذريعة 145/7 و 68/6؛ دنا 168/4-169 (42 نسخه)]