حاشیة حاشية آقا جمال على حاشية الخفری علی شرح التجرید

● حاشیة حاشية آقا جمال على حاشية الخفری علی شرح التجرید / کلام و اعتقادات / عربی ḥāšīyat-u ḥāšīyat-i āqā jamāl ‘alā ḥāšīyat-il xafrī ‘alā š.-it tajrīd اردکانی، احمد بن محمد ابراهیم، 1175 - 1238 ؟ قمری ārdakānī, aḥmad ebn-e mohammad ebrāhīm (1762 - 1823) وابسته به: حاشية حاشية الخفری علی شرح التجريد = حاشیه جمالیه؛ آقا جمال خوانساری، محمد بن حسین (-1125) اهدا به: امین الدوله حاج محمد حسین خان صدر اعظم (د 1239ق) تاریخ تألیف: 10 شعبان 1225ق؛ محل تألیف: شیراز محمد خفری (-942) بر الهیات شرح قوشچی بر تجرید (مقصد سوم = اثبات واجب و صفات واجب) تعلیقاتی نگاشته و آقا جمال خوانساری بر تعلیقات خفری حاشیه نوشته و مولی احمد اردکانی پسر محمد ابراهیم اردکانی یزدی بر حاشیه آقا جمال حاشیه‌ای نوشته از آغاز (الهیات) تا مبحث قدرت (= نخستین مبحث از فصل دوم تجرید = اثبات صفات واجب) و معلوم نیست که بیش از این از تألیف بیرون آمده باشد. مؤلف الذریعه از این کتاب نام برده و می‌گوید، نسخه‌ای از آن را در کتابخانه سلطان المتکلمین (حاج شیخ محمد واعظ) در تهران دیده‌ام (الذریعه 64/6) و نوشته‌اند که نسخه مزبور تا کجا ادامه یافته است. مولی احمد اردکانی حاشیه‌ای نیز بر مشاعر نگاشته به نام «نور البصائر» و در کتاب حاضر از آن نام برده (ص 166 نسخه ما). از فاضل قزوینی و حواشی فخری (ظاهراً فخرالدین حسینی سماکی صاحب حاشیه بر شرح قوشچی) و به‌خصوص از اسفار بسیار نقل کرده و حاشیه آقا جمال را با ذکر «قوله» ممتاز ساخته است. (عبدالحسین حائری) آغاز: الحمدلله رب العالمین ... اما بعد فیقول العبد الفقیر الى الله الغنى ... احمد بن محمد ابراهیم الشهیر بالیزدی الاردکانی عفی الله عن سیئاتهما هذه تعلیقات اتفقت منی علی الحاشیة المنسوبه الى ... جمال الملة و الدین الخوانساری المعلقه على الحاشيه المشهوره للعلامة الخفری علی الهیات الشرح الجديد للتجريد ... قوله اعلى الله مقامه فی العلیین و انت خبیر [این عبارت در سطور نخستین حاشیه آقا جمال و دنباله این حاشیه است: قوله او امکانه بشرط الحدوث اشارة الى طريقة طائفة اخرى منهم الذين قالوا علة الحاجه هی الامکان بشرط الحدوث و تقریرهم ايضا قریب من السابق هكذا افاد بعض المحققین و انت خبیر بان دعوى ان المحدث الغير الحادث واجب البته فاسد على تقدير جعل علة الحاجه هی الحدوث] بان دعوى الى آخره يمكن ان يقال ان بعض المحققین همعنا ... لطريقتهم فلا شىء عليه على انه لم يجعل الدعوى المذكورة مبنية على مقدمة ان علة لحاجة هى الحدوث انجام: ثم التمس من اخوانی ان یصلحوا ما يعثروا عليه من هفواتی و زلاتی و لكن بعد التامل ... [الذریعه 64/6 «الحاشية على شرح الجديد للتجريد»، همانجا 352/3-355 «تجرید الکلام» و شرح های آن؛ دنا 115/4 (5 نسخه)]