انشاء

15. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 1769 آغاز: زیب سر نامه خط قدیم ×× بسم الله الرحمن الرحیم. بدانکه مراتب مکتوب منه و مکتوب الیه بحسب ظاهر سه هستند اول مرتبه اعلی، دویم مرتبه اوسط، سوم مرتبه ادنی. لیکن چونکه مرتبه اوسط ذوجهتین است یک جهت بسوی اعلی دارد و یک جهت بسوی ادنی؛ انجام: آن دوست عدیم امثال ذا از جموع اعراض و اسقام و علل و آلام برکران داشته مدام برچار بالین صحت و کامکاری و عافیت ... داراد. اصل نسخه: کتابخانه ندوة العلماء، لکهنو هند، شماره 1 (ردیف 37). رساله‌ای است در بیان آیین و قوانین نامه‌نگاری برحسب مراتب مکتوب منه و مکتوب الیه، که به نظر مؤلف به سه دسته تقسیم می‌شوند: اول مرتبه اعلی، دوم مرتبه اوسط، سوم مرتبه ادنی. «لیکن چونکه مرتبه اوسط ذوجهتین است یک جهت بسوی اعلی دارد و یک جهت بسوی ادنی ... مرتبه اوسط را به سه درجه مبین ساخته: اول وسط مایل به اعلی؛ دوم وسط حقیقی؛ سوم وسط مایل به ادنی. پس الفاظ القاب و آداب و اشتیاق و غیره مطالب که شایان بر مراتب مذکوره است در جدول علیحده علیحده به عبارت مروجه بطور جدید قلمی گشته و [] تبیین و توضیح ارقام مطالب بر مراتب به تسطیر اختتام و سرنامه عرایض و مکاتبات و مراتب مذکورة الصدر پرداخته ... و هر قدر که مقتضای مقام باشد از جدول مرتبه القاب و آداب و اشتیاق و رسید مراسلات و استدعای ارسال مکاتبات و عرض مطالبات و نهنیت و اعزیت و نامجات و اختتام مفاوضات و سرنامه مرافعات و فقرات مناسب منشورات ...». مطالب مربوط به دسته اول (مرتبه اعلی) در صفحات جدول دار (هر صفحه در یک موضوع خاص دارای پنج جدول) به شرح ذیل درج شده است: 1. پادشاه، 2. پدر و عم و خال و غیره، 3. استاد، 4. پیر، 5. خداوند نعمت. چنانکه گذشت در این بخش هر صفحه به یک موضوع اختصاص یافته است، موضوعات این بخش در سر صفحات بدین ترتیب مندرج است: القاب عرایض بمراتب اعلی، آداب بمراتب اعلی، اشتیاق بمراتب اعلی، در رسید شقه بمراتب اعلی، در اظهار تعظیم شقه بمراتب اعلی، تعریف شقه بمراتب اعلی، عرض تقاصر از رسید شقه بمراتب اعلی، ...، در سفارش ارباب حاجات بمراتب اعلی، ... در استدعای عفو جرایم بمراتب اعلی، در رسید هدیه بمراتب اعلی، در عرض قبول هدیه بمراتب اعلی، ...، در تهنیت بمراتب اعلی، در تعزیت بمراتب اعلی، ...، دها بمراتب اعلی. پس از آن دو صفحه است هر یک دارای پنج جدول در اختتام بر مراتب مرقومه الصدور، و سرنامه بر مراتب مرقومة الصدور. در جدولهای پنج گانه دو صفحه مذکور مراتب ذیل درج شده است: اعلی، اوسط مایل به اعلی، اوسط حقیقی، اوسط مایل به ادنی، ادنی. پس از آن مطالب مربوط به مراتب اوسط است که در صفحات سه ستونی تنظیم شده است، ستون اول: مایل به اعلی، ستون دوم: اوسط حقیقی، ستون سوم: مایل به ادنی. نسخه حاضر ناتمام است و تصویر موجود نیز غیر مرغوب، کم رنگ و بسیاری از کلمات رساله ناخواناست و علیرغم جستجوی فراوان در مصادر و منابع کتاب‌شناسی و فهرست‌نگاری، نام دقیق این رساله و مؤلف آن به دست نیامد؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: گویا قرن 13، نیمی از رساله در صفحات جدول‌دار (هر صفحه دارای پنج جدول) و نیمی دیگر در صفحات سه ستونی؛ 40ص [عکسی ف: 5-217]