شرح قصيدة البردة

8. تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 1928 آغاز: امن تذكر جيران بذى سلم؛ انجام: هفتم ثنای حضرت باری و صلوات بر حضرت رسالت صلی الله علیه و سلم فرستد. نسخه: تمت شرح قصیده برده، روزی سه‌شنبه بتاریخ ماه جمادی الاولی بیستم 1228 ه.ق. کاتبه احمد خان دو شرح، ترجمه اول از صفحه 1 تا 92 و ترجمه دوم از صفحه 95 تا 245 می‌باشد. فضل اله روزبهانی مدعو به خواجه مولانای اصفهانی می‌گوید به سال 880 در مدینه طیبه در مجلسی این قصیده را بر عبدالرحمن سجاوندی مصری خواندم، او گفت که من این قصیده را بر شیخ عبدالرحیم خواندم او گفت من نیز این قصیده را بر ابوعمر عبدالعزیز محمد بن جماعة الكنانی خواندم او گفت من از ناظم این قصیده بوصیری شنیدم که گفت مرا مرض فلج گرفته بود و هر چه می‌کردم به سلامت و درستی حال را نمی‌بردم تا آنکه این قصیده را ساختم و همان شب پیغمبر را به خواب دیدم که دست برمی‌کشید و چون صبح شد از خواب برخاستم اثری از مرض بر من نبود. بعد روزبهانی شرح مفصلی در وصف این قصیده می‌گوید و می‌گوید از آنجا که این قصیده در من اثری بس عظیم داشت لذا بر آن شدم که آن را شرح کنم و از لغات مشکل و اسماء آن رفع اشکال نمایم پس دست به این شرح به زبان عربی زدم. این شرح عربی بعدها از طریق دو اصفهانی به فارسی ترجمه می‌گردد و هر دو ترجمه بسیار به هم نزدیک است این دو ترجمه بعدها به دست صدیق الملک نوری پدر محتشم السلطنه نوری اسفندیاری می‌افتد او نیز در حواشی آنها به تنقیح مشکلات آنها می‌پردازد. ظاهراً شرح قصیده برده به فارسی چاپ شده است (رک. فهرست مشار)؛ خط: نستعلیق، کا: احمد خان، تا: 1228ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 125گ، 17 سطر (15×7)، اندازه: 14×23/5سم [ف: 4 - 385]