دیوان حمید همدانی

2. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 973 آغاز: اگر قهرت فرو ریزد زهم بنیاد افسرها ×× شود آتش فشان بر فرق شاهان آب گوهرها شامل غزلیات و رباعیات و فردهایی از حمید می‌باشد، از سبک اشعار و دیوانش معلوم می‌شود که از شعرای دوره صفوی و امامی مذهب بوده. در مآخذ و تذکره‌های در دست به نام و آثار شاعر حمید تخلص دست نیافتیم جز در ص 192 تذکره نصر آبادی (نص) که می‌گوید: «حمیدای همدانی از نجبای آن ولایت است در تحصیل کمال سعی وافی به عمل آورده در این اوقات به فکر شعر افتاده این بیت از اوست: هزار گل دمد از خاک در مقابل تو ×× تو هم زجوهر خاکی کجاست حاصل تو». بدبختانه اشعار ردیف «واو» از این نسخه دیوان افتاده و این بیت اگر جزء دیوان بوده از میان رفته است ولی این بیت که همدانی بودن حمید را می‌رساند در ص 30 وجود دارد: «حمید این همدانی که بینی و این خلق ×× بود هشت ولیکن بهشت شداد است». بنابراین در هنگام تألیف نص (در سال‌های 1083 -1092) اوایل جوانی شاعر بوده و شاید نسخه این کتابخانه که به سال 1128 نوشته شده در زمان حیات شاعر نگارش یافته شد. از مندرجات دیوان حمید چنین استفاده می‌شود که شاعری عاشق پیشه و درویش مسلک و امامی مذهب بوده و غزلیات دیوان لسان الغیب حافظ شیرازی را سرمشق قرار داده و بیشتر از غزلیات خود را به همان وزن و قافیه ساخته و شاید بتوان گفت که از شعرای غزل‌سرای خوب قرن یازدهم ایران حمید می‌باشد و نگارنده را گمان این است که حمید نام محبوب شاعر بوده نه نام خود وی. فردهای زیرین را برای نشان دادن طرز فکر و برهان گفته‌های خود از دیوان وی در اینجا می‌آوریم: ص 31: «حمید از جاده افتادگی بیرون قدم مگذار ×× بغیر از خاکساری هر چه هست از وضع مادور است»، ص 28: «دل یکی مهر یکی عشق یکی حسن یکیست ×× دلرباینده نگاه تو بصد رنگ چراست»، ص 30: «آن زمان مست شوم از کرم دوست حمید ×× که می‌مرحمت از ساقی کوثر گیرم»، ص 38: «گرشوی خاک درین راه چنان باش حمید ×× کز تو بر هیچ دلی گرد کدورت نرسد»، ص 44: «بر تو حمید فرصت هرگز کسی نیابد ×× تا از افتادگیها برخود حصار داری»، ص 51: «هرگز نکرده است کسی بد بمن حمید ×× در عالم آنچه دیده ام از خویش دیده‌ام»؛ ص 55: «آبی که خضر یافت از و عمر جاودان ×× آن آب نیست آب بقا بلکه آبروست»، ص 60: به‌امیدی که نهد بر سر من پای حمید ×× میشوم خاک که بازیچه طفلان خاکست»، اصل دیوان در حدود 1570 بیت است؛ خط: شکسته نستعلیق، کا: حمید، تا: 1128ق؛ قصیده‌ای در مدح حضرت مولی امیر المؤمنین علی (ع) محمد تقی نام انشا و به خط خود نوشته و ص 56-59 و 62 و 63 و 72 و 73 نسخه شامل آن است و بدین بیت شروع می‌شود (ص 62 نسخه): «دیگر در آتش است دل من سپند وار ×× وقت است کرم گر جهم از جای چون شرار» و ظاهر این است که تمام نسخه به خط همین محمد تقی است (شاید که این شاعر محمد تقی مازندرانی معاصر نصر آبادی باشد که در ص 110 تذکره وی نامبرده شده و گوید ملازم پادشاه حیدر آباد است)، در حاشیه ص 9، 44، 50 (و متن ص 166 و 172) اشعاری از صالحی تخلصی که به قرینه ترکی بودن اشعار نگارش یافته در حاشیه از شعرای ترک نژاد بوده، نگاشته شده و شاید خط خود صالحی باشد و در ص 173 غزلی از مینای شاعر و پس از آن بر شش برگ از هشت برگ کاغذ فرنگی که به این نسخه الحاق گردیده اشعاری از جامی و حافظ و غیره (ص 174 -184 نسخه) نگارش یافته، مجدول مذهب؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج ظریف، 95گ، 10 سطر، اندازه: 17×28سم [ف: 3 - 220]