برء الساعة

● برء الساعة / طب / عربی bur'-us sā'a رازی، محمد بن زکریا، 251-313قمری rāzī, mohammad ebn-e zakaryīā (866-926) اهدا به: وزیر محمد بن ابوالقاسم عبدالله رساله مختصر و معروف طبی است در 23 «باب» نگاشته شده و گویا آخرین نگارش رازی بوده است و میر سید احمد تنکابنی آن را به فارسی ترجمه نموده و هفت باب دیگر هم بر آن افزوده است. این رساله را سید بن طاوس عیناً در کتاب «الامان من اخطار الاسفار و الازمان» نقل نموده است. نگارنده در دیباچه کتاب گوید: نزد وزیر ابوالقاسم فرزند عبدالله [فخری] بودیم و سخن در امراض و چگونگی معالجه و مداوای آنها به میان آمد و هر کس مطلبی می‌گفت تا اینکه عده‌ای گفتند بعضی از امراض ایام معالجه آنها طول می‌کشد و ... من گفتم: امراضی که در طول ایام و ماه‌ها در وجود شخصی جمع شده و عارض وی می‌شوند، می‌توان با معالجه‌ای این امراض را، در ساعتی برطرف کرد، وزیر مذکور از سخن من متعجب گشته و درخواست تدوین کتابی که مشتمل بر جمیع علل و بیماری‌هایی که در یک ساعت قابل معالجه و بهبودی اند، نمود و من نیز این کتاب را در سی «باب» بدین ترتیب تنظیم نمودم [اصل رساله 23 بابی است و با افزودن هفت باب اضافی تنکابنی به سی باب رسیده و نسخه‌های برء الساعة بیشتر 23 بابی است و ترجمه ابواب سی گانه عبارت است]: ب1. علاج درد سر؛ 2. علاج درد شقیقه؛ 3. علاج صرع و غش؛ 4. علاج زکام و نزله؛ 5. علاج درد چشم؛ 6. علاج درد دندان؛ 7. تدبیر کندن دندان که بدون کلبتین به آسانی کنده شود؛ 8. بوی بد دهان؛ 9. علاج خناق و ذبحه (آسم و حمله قلبی)؛ 10. چسبیدن چیزهایی به حلق مانند زالو و ...؛ 11. امراض گوش؛ 12. علاج خون آمدن از بینی؛ 13. قولنج، 14. علاج زحیر؛ 15. علاج اسهال معدی و خلفه؛ 16. رعاف (خون آمدنی از بینی)؛ 17. علاج بواسیر؛ 18. علاج نواصیر؛ 19. علاج عرق النساء و درک و رک؛ 20. علاج جرب؛ 21. خارش دست و پا و اعضاء؛ 22. علاج سوختگی با آتش؛ 23. علاج کوفتگی؛ 24. علاج خستگی و ...؛ 25. تدبیر حفظ موی از سفید شدن؛ 26. تدبیر رفع و ستردن موی؛ 27. بدبویی زیر بغل و عرق؛ 28. تدبیر دفع لاغری؛ 29. بیان احتیاط کردن از زهرها و علاج کلی آنها؛ 30. علاج سمومات خاصه. آغاز: بسمله وبه ثقتی قال الحکیم محمدبن زکریاء الرازی رحمه الله کنت عند الوزیر ابی القاسم بن عبدالله فجری فی حضرته ذکر شیء من الطب و حضر جماعة ممن یدعی الطلب فتکلم کل واحد فی ذلک بمقدار ما یبلغه علمه انجام: فیطرح فیه کف ملح و یضعها فی هذه الماء المملوح اطرافه ساعة فانه یسکن فی الوقت و اذ قد اتینا علی ما قصدنا فنقول لاحول و لاقوة الا بالله ... برحمتک یا ارحم الراحمین. چاپ: مکرر چاپ گردیده؛ طهران، سنگی، بدون کاتب، 1297ق، خشتی، 34+1صص (همراه مطلب السوال و اسهالیه صص198-231) [الذریعة 83/3؛ مؤلفات رازی 152و 316 و شرح حال رازی 228؛ زرکلی 130/6؛ سرکیس، معجم 914/1؛ فهرستواره منزوی 3313/5-3315 برای ترجمه‌های فارسی آن؛ مشار فارسی، ج1، صص 710-711] شرح و حواشی: 1- برء الساعة (ترجمه)؛ قزوینی، عبدالکریم بن محمد یحیی (-12) 2- تحفه شاهی؛ جابری انصاری، حسین بن علی (-12) 3- برء الساعة (ترجمه)؛ حسینی، محمد شریف (-12) 4- تحفه شاهی = ترجمه برء الساعة؛ تنکابنی، احمد بن محمد حسین (-13) 5- صحت عاجل؛ متطبب حسینی، محمد باقر (-13) 6- تحفة الخاقان؛ هلاکو قاجار (-1271) 7- برء الساعة (منتخب) 8- برء الساعة (ترجمه) 9- تحفه شاهی = ترجمه برء الساعة 10- شرح برء الساعة 11- دستور الطب فی سر الصناعه و برء الساعه 12- برء الساعة (ترجمه)؛ طباطبائی طبیب، محمد افضل