اوراجه

● اوراجه = الرسالة المقصرة = معرفة السياق / ریاضیات / فارسی awrāje = ar-r.-ol moqassara = ma‘refat-os sīyāq اهدا به: فخر الوزراء میرزا محمد مهدی حسینی تاریخ تألیف: 1308ق این کتاب یکی از بهترین آثار فن سیاق محسوب می‌شود و مؤلف آن را در یک «مفرده» و دو «حرف» و چهار «دفعه» و یک «فاتحه» و یک «خاتمه» تألیف نموده است. در نسخه‌های منزوی آن را به نام «ذخیره = اوراجه = الرسالة المقصرة» یاد کرده است. عنوان «ذخیره» با این رساله تناسبی ندارد و گویا لفظ «وجیزه» ذخیره خوانده شده هم چنانکه «الرسالة المقصرة» مؤید آن است. همچنین عنوان «اوراجه» گویا «اقرارچه» باشد که در آغاز دیباچه کتاب از آن یاد شده است. چنین است فهرست آن: مفرده در آداب اوارجه در سه شعبه (ابواب المال، اوارجه تنقیح ارباب التحاویل و التحاصیل، اوارجه مودیان تفادی و سپرده و مساعده)؛ من ذلک در آداب توجیه (مستمری، مقررات)؛ حرف اول در قرینه و اتصال و غیره در دو دفعه: دفعه اول در قرینه و اتصال در دو باب: اول در قرینه، باب دوم در اتصال، دفعه دوم در گوشوار و بدن و غیره در دو باب: اول گوشوار، دوم اجناس افراد؛ حرف دوم در آداب حساب نویسی در دو دفعه: دفعه اول طرح محاسبات و سایر کلیات، دومی در سایر قواعد در سه بابت: اول در ثبت و اطلاق، دوم در اعمال المذکور، سوم در حشو و بارز؛ باقی در ترتیب و مد. در دیباچه نامی به کتاب داده نشده و دارد که «یکچند ازین پیش باشاره دوستی صادق و حبیبی موافق در ساق سیاق رساله وجیزه‌ای انشا نموده بود» و «این ذخیره خالی نیست از صورت جامعیت هر شعبه از این فن شریف». آغاز: بسمله. اول دفتر بنام ایزد دانا ×× صانع پروردگار حی توانا. در اوارجه نویس دارالعیار معانی حقیقت نگار ثنای پادشاهی است که میزان ... فبعد آینه پیرای طبع معنی انجام: با وجود علم عمل هم در کار است. تمت الرسالة [الذریعه 112/22؛ فهرستواره منزوی 2685/4] همانند: