الانصاف

● الانصاف = الانصاف فی بیان الفرق بین الحق و الاعتساف = انصافیه / کلام و اعتقادات، عرفان و تصوف / فارسی al-inṣāf = al-inṣāf fī bayān-il farq bayn-il ḥaqq wa-l i‘tisāf = inṣāfīya فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی، 1006-1091 قمری feyz-e kāšānī, mohammad ebn-e šāh morteza (1598-1680) تاریخ تألیف: 1083ق فیض در این رساله نگاهی نقدگونه بر برخی از نوشته‌های پیشین خود دارد. بسیاری از گرایش‌ها و پسندهای اعتقادی و طرز تفکر وی در این رساله مطرح می‌شود. او به انتقاد از متکلمین فلاسفه متصوفه و من عندیین می‌پردازد و خود را چنین معرفی می‌کند که نه متفلسفم نه متصوفم نه ... بلکه مقلد اهل بیت علیهم السلام هستم. و این چنین می‌گوید: «چندی در مطالعه مجادلات متکلمین خوض نمودم و به آلت جهل در ازالت جهل ساعی بودم و چندی طریق مکالمات متفلسفین به تعلم و تفهم پیمودم و یک چند بلندپروازی‌ها متصوفه در اقاویل ایشان دیدم و یک چندی در رعونتهای من عندیین گردیدم تا آن که گاهی در تلخیص سخنان طوایف اربع کتب و رسائل می‌نوشتم و گاهی از برای جمع و توفیق بعضی را در بعضی می‌سرشتم من غیر تصدیق بكلها ...». از این روی «الانصاف» در نقد آراء و افکار فیض و نیز در تحقیق اوضاع علمی قرن یازده بسیار ارزشمند است. آغاز: الحمدلله الذی انقذنا بالتمسک بحبل الثقلين من الوقوع في مهاوی الضلال ... اما بعد فهذه رسالة في بيان طريق العلم باسرار الدين المختص بالخواص و الاشراف تسمى بالانصاف لخلوها من الجور و الاعتساف. چنین گوید مهتدی به شاهراه مصطفی انجام: یا حنان یا منان سبحان ربک رب العزة عما يصفون و سلام على المرسلين و الحمدلله رب العالمين چاپ: با تحقیق مایل هروی، در مجموعه رسائل فارسی، دفتر اول، بهار 1368ش، بنیاد پژوهشهای آستان قدس؛ لکنهو: بینا، 1297، 16ص، سنگی [احتمالا با ارشاد القلوب]؛ تهران، بی نا، 1303ق، سنگی؛ به اهتمام محمد علی گلپایگانی به انضمام کلمات مکنونه، تهران، بی نا، 1310، 1317ق، ؟؛ 1311ق، وزیری، 8ص (صص 185-190+2ص) [دنا 203/2 (33 نسخه)؛ الذریعة 398/2؛ فهرست‌های خودنوشت فیض کاشانی ص 143؛ ریحانة الادب 369/4؛ نسخه‌های منزوی 1050/2 (6 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 115/7 (12 نسخه)؛ مشار فارسی، ج1، ص 561]