الاکر

● الاکر = استعمال الاسطرلاب الکروی = العمل بالاسطرلاب ذات الکرسی = العمل بالکرة النجومية / هیأت، ریاضیات / عربی al-ukar = isti‘māl-ul usṭurlāb-il kurawī = al-‘amal bi-l-usṭurlāb-i ḏāt-il kursī = al-‘amal bi-l-kurat-in nujūmīya قسطا بن لوقا، ق3 قمری qostā ben luqā (- 9c) اهدا به: ابی الصقر اسمعیل بن بلبل (- 279 ق) وزیر المعتمد (ابوالعباس احمد بن متوکل، -279) رساله‌ای است در ستاره‌شناسی (نجوم قدیم) مشتمل بر تعلیم روش استخراج فلکیات و شناختن چگونگی گردش ستارگان و حرکات زمین از روی «کره». طبق نوشته دیباچه آن را برای اسمعیل بن بلیل تألیف کرده و کره نیز ساخته که ضمیمه این کتاب به وی تقدیم داشته است. شامل «مقدمه» و 67 «باب» که نسخه در تعداد ابواب و اشکال همانند نیستند. این کتاب که از بزرگ‌ترین کتب متوسطات بین کتاب اقلیدس و مجسطی است به امر ابوالعباس احمد بن معتصم بالله از یونانی به عربی نقل شده است. قسطا بن لوقا بعلبکی تا شکل پنجم از مقاله سوم را ترجمه کرده بعد دیگری به اتمام آن پرداخته و ثابت بن قرة حرانی اصلاح نموده است. آغاز: کتاب العمل بالکرة. بسمله. الحمدلله رب العالمین و تبارک الله احسن ... هذا کتاب العمل بالکرة الفلکیة الفه قسطا بن لوقا الیونانی لابی الصقر اسماعیل بن بلبل رحمه الله قال کل فاضل اعزک الله فمحبته واجبة و الفاضل من الناس من کان انجام: و عد ما بین العلامتین فما بلغ فهو قوس نهار یومک [سزگین 18/6 ش 1 نیز ش 3، 3455؛ دنا 91/2 (28 نسخه)]