یادداشت‌های روزانه

● یادداشت‌های روزانه = روزنامه یومیه / تاریخ ایران/ فارسی yāddāšt-hā-ye rūzāne = rūznāme-ye yowmīye اعتمادالسلطنه، محمد حسن بن علی، 1259-1313قمری e'temād-os-saltane, mohammad hasan ebn-e 'alī(1843-1896) یکی از نمونه‌های ارزشمند خاطرات‌نویسی رجال دربار قاجار همین کتاب است که بر خلاف دیگر آثار اعتمادالسلطنه ــ که آنها را دیگران تألیف کرده و به اسم وی منتشر می‌شده ــ به قلم همو است (مانند کتاب دیگر وی به نام «خلسه»). این یادداشت‌ها شامل وقایع سالیان 1292 تا 1293 و 1298 تا 14 شوال 1313ق است که در یک سلسله نسخه احتمالاً به خط مؤلف در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود می‌باشد. بخشی از این یادداشت‌ها نخست به نام «وقایع روزانه دربار» / «وقایع یومیه یا یادداشت‌های اعتماد السلطنه» توسط چاپخانه علمی منتشر شد. پس از آن استاد ایرج افشار، تمامی بخش‌های کتاب را که در نسخه‌های آستان قدس موجود بود، تصحیح و در یک جلد بسیار بزرگ با حروف ریز، منتشر کرد (چاپ اول 1345، موسسه چاپ و انتشارات امیر کبیر). کار دیگری که بر روی این یادداشت‌ها انجام شد، تلاش دکتر سیف الله وحیدنیا است که اخیراً منتشر شده است: یادداشت‌های روزانه اعتماد السلطنه 1300-1301 قمری، به کوشش سیف اله وحید نیا، نشر آبی، تهران، چاپ اول، 1385، 210ص. چاپ اخیر که حاوی یادداشت‌های 11 جمادی الاول 1300ق تا 21 جمادی الاول 1301ق است در نسخه آستان قدس (چاپ ایرج افشار) نیز وجود داشته ولی دکتر وحیدنیا با دسترسی به نسخه مورد بحث در این فهرست، آن را دارای برخی اضافات نسبت به نسخه آستان قدس یافته و چاپ دیگری از آن بخش را ضروری دانسته است. تذکر: 27 نسخه دیگر این اثر، پیشتر در فنخا (ج16: 890-892)، با عنوان «روزنامه اعتمادالسلطنه» آمده است و جای درست نسخه‌های حاضر در همان مجلد فنخا می‌باشد. [راهنمای کتاب 317/16؛ از دیباچه وقایع روزنامه دربار ناصر الدین شاه چاپ 1350؛ نسخه‌های منزوی 4329]