هشت بهشت

● هشت بهشت / عرفان و تصوف / فارسی hašt behešt قره باغی، یوسف بن محمد جان، - 1054؟ قمری qara bāqī, yūsof ebn-e mohammad jān(- 1645) اهدا به: خواجه عبدالرحیم خواجه سعد در یک «خطبه» و هفت «جنان» که با خطبه می‌شود هشت بهشت ... و هر جنان در چند «چمن»: جنان 1. در سه «چمن»: 1) بیان حقیقت نسبت میان نفس ناطقه و بدن، 2) قوای حیوانی و حواس، 3) نسبت به وجه دیگر؛ جنان 2. در اقسام خواب و وجه دیدن و کیفیت دیدن، در شش «چمن»: 1) اقسام خواب‌ها، 2) در وجه دیدن این چنین خواب‌ها و ندیدن در بیداری ...؛ جنان 3. در دو «چمن»: 1) خواب‌های انفسی، که به ذات نفس بیننده تعلق دارد، 2) مراتب نفس؛ جنان 4. بیان کیفیت وحی و الهام که در بیداری رخ دهد، در دو «چمن»: 1) در بیان وحی و الهام ... . (احمد منزوی) آغاز: هست بحق از تو رهی مستقیم ×× با تو چه گویم که ما چه نه ایم الهی حمد و ثنای تو گریم ترسم و اگر هیچ نگویم ترسم و ازین گفتن هم ترسم ... سبب تحریر این رساله اینست که مدتی در بلده فاخره بخارا ... در گوشه ها حیران و سرگردان می‌بودم و لیکن گاه گاه بملازمت ... خواجه رحیم خواجه سعد ... گاهی بالتفات‌های غریبه این فقیر حقیر را بخصوص گردانیده و بعضی از سخنان می‌پرسیدند ... روزی فرمودند که کیفیت خواب دیدن ما چیست ... در جواب سؤال آن عالیقدری رساله‌ای ترتیب نموده شد مشتمل بهفت جنان تا بخطبه هشت جنان شود تاتوان او را هشت بهشت گفت و هرجنابی مشتمل بر چند حجره: امیدست که ناظران و خوانندگان این رساله این خاکسار ... اعنی یوسف قراباغی محمد شاهی را در میان نیارند و هدف تیر اعتراض نسازند. انجام: خوشا شاگرد و استادی که نیتش داناندن و یا دانستن باشد نه غرضها و امورهای دیگر ... يبطل الباطل كما هو الحق. [نسخه‌های منزوی 866؛ فهرستواره منزوی 258/6]